Equality before law рд▓ेрдмрд▓ों рд╡ाрд▓े рд╕ंрджेрд╢ рджिрдЦाрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं. рд╕рднी рд╕ंрджेрд╢ рджिрдЦाрдПं
Equality before law рд▓ेрдмрд▓ों рд╡ाрд▓े рд╕ंрджेрд╢ рджिрдЦाрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं. рд╕рднी рд╕ंрджेрд╢ рджिрдЦाрдПं

рд╕рдорддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░, рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 18, рдЙрдкाрдзिрдпों рдХा рдЕрди्рдд | Article 18 of Indian Constitution in Hindi

рд╕рдорддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░, рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 18, рдЙрдкाрдзिрдпों рдХा рдЕрди्рдд | Article 18 of Indian Constitution in Hindi



рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 18 рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдХिрд╕ी рднी рд╡्рдпрдХ्рддि, рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдиाрдЧрд░िрдХ рд╣ो рдпा рд╡िрджेрд╢ी, рдХी рдЙрдкाрдзिрдпाँ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рд╕े рдордиा рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдпрд╣ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рднाрд░рдд рдоें рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╢ाрд╕рдирдХाрд▓ рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╕ाрдоंрддрд╢ाрд╣ी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХा рдЕрди्рдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдХिрди्рддु рдЕрдиुреж 18 рд╕ेрдиा рдпा рд╡िрдж्рдпा рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдЙрдкाрдзिрдпों рдХो рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХी рдЕрдиुрдорддि рджेрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрдирд╕े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдоें рджेрд╢ рдХी рд╕ैрдиिрдХ рд╢рдХ्рддि рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рддрдеा рджेрд╢ рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рдоिрд▓рддा рд╣ै।


рдЗрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдХा рдЦंрдб (2) рднाрд░рдд рдХे рдХिрд╕ी рдиाрдЧрд░िрдХ рдХो рдХिрд╕ी рд╡िрджेрд╢ी рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рдХोрдИ рдЙрдкाрдзि рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рдордиा рдХрд░рддा рд╣ै। рдЦंрдб (3) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХोрдИ рд╡िрджेрд╢ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдЬो рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЕрдзीрди рдХिрд╕ी рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рдкрдж рдкрд░ рд╣ै, рдмिрдиा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХी рд╕рдо्рдорддि рдХे рдХिрд╕ी рд╡िрджेрд╢ी рд░ाрдЬ्рдп рд╕े рдХोрдИ рдЙрдкाрдзि рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд░ाрдЬ्рдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдоाрдорд▓ों рдкрд░ рд╕े рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡िрджेрд╢ी рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдоें рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рддि рдиिрд╖्рдаा рдХी рднाрд╡рдиा рдХा рд╕ृрдЬрди рдХрд░рддा рд╣ै।

рдЦрдг्рдб (4) рдпрд╣ рдЙрдкрдмрди्рдзिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдХोрдИ рднी рд╡्рдпрдХ्рддि, рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдиाрдЧрд░िрдХ рд╣ो рдпा рд╡िрджेрд╢ी рдЬो рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЕрдзीрди рдХिрд╕ी рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рдкрдж рдкрд░ рд╣ै, рдХिрд╕ी рд╡िрджेрд╢ी рд░ाрдЬ्рдп рд╕े рдмिрдиा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХी рд╕рдо्рдорддि рдХे рдХोрдИ рдЙрдкрд╣ाрд░, рдЙрдкाрдзि, рд╡ृрдд्рддि рдЕрдерд╡ा рдкрдж рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡рд░्рд╖ рдЧрдгрддрди्рдд्рд░ рджिрд╡рд╕ рдкрд░ рдЕрдкрдиे рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो 'рднाрд░рдд рд░рдд्рди', рдкрдж्рдо рд╡िрднूрд╖рдг', 'рдкрдж्рдорд╢्рд░ी' рдЖрджि рдЙрдкाрдзिрдпों рд╕े рд╡िрднूрд╖िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдпे рдЙрдкाрдзिрдпां рдЙрди्рд╣ें рдЬीрд╡рди рдХे рд╡िрднिрди्рди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдпोрдЧрджाрди рджेрдиे рдкрд░ рдк्рд░рджाрди рдХी рдЬाрддी рд╣ैं।

рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 18 рдХे рдЙрдкрдмрди्рдзों рдХी рдЕрд╡рд╣ेрд▓рдиा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдХिрд╕ी рджंрдб рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рдЙрдкрдмрди्рдз рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдХेрд╡рд▓ рдиिрджेрд╢ाрдд्рдордХ рд╣ै, рдЖрджेрд╢ाрдд्рдордХ рдирд╣ीं। рдХिрди्рддु рд╕ंрд╕рдж् рдХो рдХाрдиूрди рдмрдиाрдХрд░ рдЗрди рдЙрдкрдмрди्рдзों рдХी рдЕрд╡рд╣ेрд▓рдиा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдХे рд▓िрдП рджрдг्рдб рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░рдиे рдХी рдкूрд░्рдг рд╢рдХ्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै।


рд╕рдорддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ | рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 17 | рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рдХा рдЕрди्рдд

рд╕рдорддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ | рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 17 | рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рдХा рдЕрди्рдд



        рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 17, рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рдХा рдЕрди्рдд: рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рдХा рдЕрди्рдд рдХा рдЕंрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдХिрд╕ी рднी рд░ूрдк рдоें рдЖрдЪрд░рдг рдиिрд╖िрдж्рдз рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рд╕े рдЙрдкрдЬी рдХिрд╕ी рдиिрд░्рдпोрдЧ्рдпрддा рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиा рдЕрдкрд░ाрдз рд╣ोрдЧा рдЬो рд╡िрдзि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рджंрдбрдиीрдп рд╣ोрдЧा।        рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 17 рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдХिрд╕ी рднी рд░ूрдк рдоें рдкाрд▓рди рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд╖ेрдз рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рд╕े  рдЙрдд्рдкрди्рди рдХिрд╕ी рдЕрдпोрдЧ्рдпрддा рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рдХो рджंрдбрдиीрдп рдЕрдкрд░ाрдз рдШोрд╖िрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ंрд╡िрдзाрди рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рдХे рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд рд░ूрдк рд╕े рдЪрд▓े рдЖ рд░рд╣े рдЗрд╕ рдорд╣ाрди рдХрд▓ंрдХ рдХो рдХेрд╡рд▓ рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХी рд╣ी рдШोрд╖рдгा рдирд╣ीं рдХрд░рддा, рд╡рд░рди् рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЗрд╕рдХे рдХिрд╕ी рднी рд░ूрдк рдоें рдкाрд▓рди рдХрд░рдиे рдХो рднी рдордиा рдХрд░рддा рд╣ै।
        рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 17 рдФрд░ 35 рдХे рдЕрдзीрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдЕрдкрдиी рд╢рдХ्рддि рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें рд╕ंрд╕рдж् рдиे рд╕рди् 1955 рдоें рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рдЕрдкрд░ाрдз рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1955 рдкाрд░िрдд рдХिрдпा рдеा। рдпрд╣ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рдХे рдЕрдкрд░ाрдз рдХे рд▓िрдП рджंрдб рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рдХे рдЕрдкрд░ाрдз рдХे рд▓िрдП рдЕрдзिрдХрддрдо 500 рд░ुрдкрдпा рдЬुрд░्рдоाрдиा рдпा 6 рдоाрд╣ рдХी рд╕рдЬा рдпा рджोрдиों рд╕рдЬाрдпें рд╕ाрде-рд╕ाрде рджी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं। 1955 рдХे рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा (рдЕрдкрд░ाрдз) рд╕ंрд╢ोрдзрди рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1976 рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХрд░рдХे рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рдХे рдкाрд▓рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╣िрдд рджंрдб рдХो рдФрд░ рдХрдаोрд░ рдмрдиा рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдиाрдо рдХो рдмрджрд▓рдХрд░ рдк्рд░ोрдЯेрдХ्рд╢рди рдЖрдл рд╕िрд╡िрд▓ рд░ाрдЗрдЯ рдПрдХ्рдЯ (Protection of Civil Rights Act) рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрдзीрди рд▓ोрдХрд╕ेрд╡рдХों рдХा рдпрд╣ рдХрд░्рдд्рддрд╡्рдп рд╣ोрдЧा рдХि рдЙрдХ्рдд рдЕрдкрд░ाрдзों рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░ें। рдпрджि рдХोрдИ рд▓ोрдХрд╕ेрд╡рдХ рдЙрдХ्рдд рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЕрдзीрди рдХिрдпे рдЧрдпे рдЕрдкрд░ाрдзों рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░рдиे рдоें рдЬाрдирдмूрдЭрдХрд░ рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХрд░рддा рд╣ै рддो рдпрд╣ рдоाрдиा рдЬाрдпेрдЧा рдХि рд╡рд╣ рдРрд╕े рдЕрдкрд░ाрдз рдХो рдЙрдд्рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
        рди рддो рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 17 рдФрд░ рди рд╣ी рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рдЕрдкрд░ाрдз рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1955 рдоें 'рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा' рдХी рдХोрдИ рдкрд░िрднाрд╖ा рджी рдЧрдпी рд╣ै। рдХिрди्рддु рдоैрд╕ूрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЕрдкрдиे рдПрдХ рд╡िрдиिрд╢्рдЪрдп рдоें рдЗрд╕рдХे рдЕрд░्рде рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рд╣ै। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рд╢рдм्рдж рдХा рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде рдирд╣ीं рд▓рдЧाрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде рдоें рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рдХрдИ рдХाрд░рдгों рд╕े рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдп рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬैрд╕े рдЬрди्рдо, рд░ोрдЧ, рдоृрдд्рдпु рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рдХाрд░рдгों рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा। рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдЙрди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХुрд░ीрддिрдпों рд╕े рд╕рдордЭрдиा рдЪाрд╣िрдпे рдЬो рднाрд░рддрд╡рд░्рд╖ рдоें рдЬाрддि-рдк्рд░рдеा рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╕े рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдИ рд╣ैं। рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 17 рдЗрд╕ी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдмुрд░ाрдИ рдХा рдиिрд╡ाрд░рдг рдХрд░рддा рд╣ै рдЬो рдЬाрддि-рдк्рд░рдеा рдХी рджेрди рд╣ै, рди рдХि рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рдХा। рджेрдЦिрдпे- рджेрд╡рд░ाрдЬी рдмрдиाрдо рдкрдж्рдорди्рдиा 1 рдХा рд╡िрдиिрд╢्рдЪрдп।


рд╕рдорддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ | рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 | рд▓ोрдХ рдиिрдпोрдЬрди рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдЕрд╡рд╕рд░ рдХी рд╕рдорддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░

рд╕рдорддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ | рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 | рд▓ोрдХ рдиिрдпोрдЬрди рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдЕрд╡рд╕рд░ рдХी рд╕рдорддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░



        рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 рдпрд╣ рдЙрдкрдмрди्рдзिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рд░ाрдЬ्рдпाрдзीрди рдиौрдХрд░िрдпों рдпा рдкрджों рдкрд░ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рд╕рдм рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рд▓िрдП рдЕрд╡рд╕рд░ рдХी рд╕рдорддा рд╣ोрдЧी। рд░ाрдЬ्рдпाрдзीрди рдиौрдХрд░ी рдпा рдкрдж рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдХेрд╡рд▓ рдзрд░्рдо, рдоूрд▓рд╡ंрд╢, рдЬाрддि, рд▓िंрдЧ, рд╡ंрд╢рдХ्рд░рдо, рдЬрди्рдо-рд╕्рдеाрди, рдиिрд╡ाрд╕ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрд╕ी рдиाрдЧрд░िрдХ рдХो рдЕрдкाрдд्рд░ рдирд╣ीं рд╕рдордЭा рдЬाрдпрдЧा рдФрд░ рди рд╣ी рд╡िрднेрдж рдХिрдпा рдЬाрдпрдЧा। рдЕрд╡рд╕рд░ рдХी рд╕рдоाрдирддा рдХे рд╕ाрдоाрди्рдп рдиिрдпрдо рдХे рддीрди рдЕрдкрд╡ाрдж рд╣ैं рдЬो рдЦंрдб 3, 4, 5 рдоें рдЙрд▓्рд▓िрдЦिрдд рд╣ैं।

        рдз्рдпाрди рд░рд╣े рдХि рдЕрдиुреж 16 рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЕрдзीрди рдиौрдХрд░िрдпों рдоें рдЕрд╡рд╕рд░ рдХी рд╕рдоाрдирддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЧैрд░-рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░िрдпों рдоें рдпрд╣ рдЕрдзिрдХाрд░ рдирд╣ीं рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ंрд╡िрджा рд╕рдо्рдмрди्рдзी рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдПрд╕реж рдХेреж рдЕрдЪ्рдпुрддрди рдмрдиाрдо рдХेрд░рд▓ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдк्рд░ाрд░्рдеी рдХो рд╕рд░рдХाрд░ी рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдоें рджूрдз рдЖрдкूрд░्рддि рдХрд░рдиे рдХा рдаेрдХा рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рджिрдпा рдеा, рдХिрди्рддु рдмाрдж рдоें рдпрд╣ рд░рдж्рдж рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рджूрд╕рд░ों рдХो рджे рджिрдпा рдЧрдпा рдЬो рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рд╕рд╣рдХाрд░ी рджुрдЧ्рдз рд╕ंрд╕्рдеा рдеी। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рдирд╣ीं рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдаेрдХेрджाрд░ рдХो рдаेрдХा рд╕ंрд╡िрджा рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рджिрдпा рдЧрдпा рдеा, рд╡рд╣ рдХोрдИ рд▓ोрдХ-рд╕ेрд╡рдХ рдирд╣ीं рдеा। рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдаेрдХा рджेрдиा рдЕрдиुреж 16 рдХे рдЕрд░्рдеाрди्рддрд░्рдЧрдд рдиिрдпोрдЬрди рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
        рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд░ाрдЬ्рдпाрдзीрди рдиौрдХрд░िрдпों рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЕрд╡рд╕рд░ рдХी рд╕рдоाрдирддा рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рд╕рдоाрдирддा рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рди рдХि рдкृрдердХ् рдПрд╡ं рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рд╡рд░्рдЧों рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рд╕рдоाрдирддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा। рдпрд╣ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдпрд╣ рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХो рдЙрд╕рдХी рдпोрдЧ्рдпрддा рдПрд╡ं рдк्рд░рддिрднा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЕрдзीрди рдиौрдХрд░िрдпों рдоें рдиिрдпुрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рд╕рдоाрди рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЬाрдпрдЧा।         рдз्рдпाрди рд░рд╣े рдХि рдЕрд╡рд╕рд░ рдХी рд╕рдорддा рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдЕрд░्рд╣рддाрдУं рдпा рдоाрдирджрдг्рдбों рдХा рдЙрди्рдоूрд▓рди рдирд╣ीं рд╣ै। рдЕрдиुреж 16 рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдкूрд░्рдг рдЕрдзिрдХाрд░ рджेрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рд▓ोрдХ-рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕрд░्рд╣рддाрдУं рдПрд╡ं рдоाрдирджрдг्рдбों рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░ рд╕рдХे। рд░ाрдЬ्рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдЕрд░्рд╣рддाрдУं рдоें рдоाрдирд╕िрдХ рдпोрдЧ्рдпрддा рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдкुрд╖्рдЯि, рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди, рдиैрддिрдХ рд╕्рддрд░ рдФрд░ рдЬрдирд╣िрдд рдЖрджि рднी рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ैं। рдЬिрди рдиौрдХрд░िрдпों рдоें рддрдХрдиीрдХी рдЬ्рдЮाрди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै, рдЙрдирдХे рд▓िрдП рддрдХрдиीрдХी рдЕрд░्рд╣рддाрдпें рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдпों рдХे рдкूрд░्рд╡ рдЪрд░िрдд्рд░ рдЖрджि рдХे рдмाрд░े рдоें рднी рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рддрдеा рдЙрдирдоें рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдмрдиाрдпे рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдиिрдпрдо рднी рдмрдиाрдпे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдХिрди्рддु рд╢рд░्рдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЪрдпрди рдХी рдХрд╕ौрдЯी рдордирдоाрдиे рдвंрдЧ рдХी рди рд╣ो। рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдоाрдирджрдг्рдб рдФрд░ рдкрдж рдпा рдиिрдпुрдХ्рддि рдоें рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╕рдо्рдмрди्рдз рдХा рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдкрдж рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ी рдЕрд░्рд╣рддा рдХा рдоाрдирджрдг्рдб рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे; рдЙрджाрд╣рд░рдг – рдоैрд╕ूрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдмрдиाрдо рдкीреж рдирд░рд╕िंрд╣рд░ाрд╡ рдХा рдиिрд░्рдгрдп।
        рдкाрдг्рдбुрд░ंрдЧ рдмрдиाрдо рдЖрди्рдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рдЖрдпोрдЧ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдкिрдЯीрд╢рдирд░ рдЖрди्рдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдЪुрдиाрд╡ рдХे рдЧुрдг्рдЯूрд░ рдЬिрд▓े рдоें рд╡рдХाрд▓рдд рдХрд░рддा рдеा। рд╡рд╣ рдоुрди्рд╕िрдл рдХे рдкрдж рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдк्рд░рдд्рдпाрд╢ी рдеा рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдП рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рдЖрдпोрдЧ рдиे рдЖрд╡ेрджрди-рдкрдд्рд░ рдЖрдорди्рдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдеा। рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рдоें рдЗрд╕ рдкрдж рдХे рд▓िрдП рдЬिрди рдЕрд░्рд╣рддाрдУं рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдеा, рдЙрдирдоें рд╕े рджो рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдеीं-
    1- рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╡िрдзि рдХा рдЬ्рдЮाрди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै, рддрдеा
    2- рдЖрд╡ेрджрди-рдкрдд्рд░ рджेрдиे рдХे рд╕рдордп рдк्рд░рдд्рдпाрд╢ी рдЖрди्рдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рд╡рдХाрд▓рдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ो।
        рдкिрдЯीрд╢рдирд░ рдЗрд╕ рдкрдж рдХे рд▓िрдП рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╕рднी рдЕрд░्рд╣рддाрдпें рд░рдЦрддा рдеा, рдХिрди्рддु рд╡рд╣ рдЖрди्рдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рд╡рдХाрд▓рдд рдирд╣ीं рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा। рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рдЖрдпोрдЧ рдиे рдЙрд╕рдХे рдЖрд╡ेрджрди-рдкрдд्рд░ рдХो рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрд╕्рд╡ी- рдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा рдеा рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рдЖрди्рдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рд╡рдХाрд▓рдд рдирд╣ीं рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЗрд╕ рдиिрдпрдо рдХो рддрдеा рдЙрд╕рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЬाрд░ी рдХी рдЧрдпी рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा рдХो рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдЕрд░्рд╣рддा рдоें рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рд╡рдХाрд▓рдд рдХрд░рдиा рдФрд░ рдк्рд░рдд्рдпाрд╢ी рдж्рд╡ाрд░ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╡िрдзिрдпों рдХे рдЬ्рдЮाрди рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рдмीрдЪ рдХोрдИ рдпुрдХ्рддिрд╕ंрдЧрдд рд╕ंрдмंрдз рдирд╣ीं рдеा। рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╡िрдзिрдпों рдХा рдЬ्рдЮाрди рдХिрд╕ी рднी рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рд╡рдХाрд▓рдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡рдХीрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЕрд╕рдж्рднाрд╡рдкूрд░्рдг рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдпे рдЧрдпे рд╡िрднेрдж рд╕े рднी рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рд╣ोрддा рд╣ै। рдк्рд░ाрджेрд╢िрдХ рдк्рд░рдмрди्рдзрдХ рдмрдиाрдо рдкрд╡рдирдХुрдоाрд░ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдХे рд╕्рдеाрдиाрдкрди्рди рдкрдж рд╕े рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрд╖्рдаाрдпी рдкрдж рдкрд░ рдк्рд░рддिрд╡рд░्рддिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдк्рд░рддिрд╡рд░्рддिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЖрджेрд╢ рдоें рдк्рд░рддिрд╡рд░्рддрди рдХा рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдеा рдХि рд╡рд╣ рдЙрдЪ्рдЪрддрд░ рдкрдж рдкрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХे рдпोрдЧ्рдп рдирд╣ीं рд╣ै। рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рд╕े рдХрдиिрд╖्рда рд╡्рдпрдХ्рддि рднी рдЙрдЪ्рдЪрддрд░ рдкрджों рдкрд░ рд╕्рдеाрдиाрдкрди्рди рд░ूрдк рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рдк्рд░рддिрд╡рд░्рддрди рдЖрджेрд╢ рдоें рдПрдХ рдУрд░ рддो рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдпे рд╕рд░ाрд╣рдиीрдп рдХाрд░्рдп рдХी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХी рдЧрдИ рдеी рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЙрд╕рдХी рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЕрд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╢िрдХाрдпрддें рдФрд░ рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рдЯिрдк्рдкрдгिрдпां рднी рдХी рдЧрдИ рдеीं। рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдХो рдЕрдкрдиी рд╕рдлाрдИ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиे рдХा рдХोрдИ рдЕрд╡рд╕рд░ рдирд╣ीं рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдЕрд╕рдж्рднाрд╡рдиाрдкूрд░्рдг рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдк्рд░рддिрд╡рд░्рддрди рдХा рдЖрджेрд╢ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдХे рдк्рд░рддिрд╡рд░्рддрди рдХा рдХोрдИ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдХाрд░рдг рдирд╣ीं рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдеा।         рд▓ोрдХ-рд╕ेрд╡ा рдоें рдЕрд╡рд╕рд░ рдХी рд╕рдоाрдирддा рдХा рдЕрд░्рде рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдХे рдмीрдЪ рд╕рдоाрдирддा рд╕े рд╣ै, рдкृрдердХ् рдФрд░ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рд╡рд░्рдЧ рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдХे рдмीрдЪ рд╕рдоाрдирддा рд╕े рдирд╣ी। рдЖрд▓ рдЗрдг्рдбिрдпा рд╕्рдЯेрд╢рдирдоाрд╕्рдЯрд░्рд╕ рдПрд╕ोрд╕िрдпेрд╢рди рдмрдиाрдо рдЬрдирд░рд▓ рдоैрдиेрдЬрд░ рд╕ेрди्рдЯ्рд░рд▓ рд░ेрд▓рд╡े рдХा рд╡ाрдж рдЗрд╕рдХा рдЕрдЪ्рдЫा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЙрд╕ рдиिрдпрдо рдХो, рдЬिрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЧाрд░्рдбों рдХी рд╣ाрдпрд░ рдЧ्рд░ेрдб рд╕्рдЯेрд╢рди рдоाрд╕्рдЯрд░ рдХे рдкрдж рдкрд░ рд░ोрдб рд╕ाрдЗрдб рд╕्рдЯेрд╢рди рдоाрд╕्рдЯрд░ों рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдкрд╣рд▓े рдкрджोрди्рдирддि рд╣ो рдЬाрддी рдеी, рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा। рд░ोрдб рд╕ाрдЗрдб рд╕्рдЯेрд╢рди рдоाрд╕्рдЯрд░ рдФрд░ рдЧाрд░्рдбों рдХी рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рднрд░्рддी рдХी рдЬाрддी рд╣ै, рдЙрд╕рдХी рдЕрд▓рдЧ- рдЕрд▓рдЧ рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдЙрдирдХी рдкрджोрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд░ाрд╕्рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЙрдирдХे рджो рднिрди्рди рддрдеा рдкृрдердХ् рд╡рд░्рдЧ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЕрддः рдЙрдирдХी рдкрджोрди्рдирддि рдХे рдоाрдорд▓ों рдоें рдЕрд╡рд╕рд░ рдХी рд╕рдоाрдирддा рдпा рдЕрд╕рдоाрдирддा рдХрд░рдиे рдХा рдХोрдИ рдк्рд░рд╢्рди рд╣ी рдирд╣ीं рдЙрдарддा рд╣ै। рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рджो рднिрди्рди рддрдеा рдкृрдердХ् рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдпे рдкрджोрди्рдирддि рдХे рдиिрдпрдо рднी рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╣ोрдиे рдЪाрд╣िрдпे।

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЕрдиुреж 16 рд░ाрдЬ्рдп рдХो рд▓ोрдХ-рд╕ेрд╡ा рдоें рд╡िрднिрди्рди рд╢्рд░ेрдгिрдпों рдХी рд╕ृрд╖्рдЯि рдХрд░рдиे рдХा рднी рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, 1944 рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдПрдХ рдЖрджेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдпрдХрд░ рд╕ेрд╡ाрдУं рдХा рдкुрдирд░्рдЧрдарди рдХिрдпा рдФрд░ рдЖрдпрдХрд░ рдЕрдлрд╕рд░ों рдХी рдПрдХ рд╢्рд░ेрдгी рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рджो рд╢्рд░ेрдгिрдпां рдмрдиा рджी рдЧрдпीं। рдЗрдирдоें рд╕े рдПрдХ рдк्рд░рдердо рд╢्рд░ेрдгी рд╣ुрдИ рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рдж्рд╡िрддीрдп рд╢्рд░ेрдгी। рдж्рд╡िрддीрдп рд╢्рд░ेрдгी рдоें рд╡े рдЕрдлрд╕рд░ рд░рдЦे рдЧрдпे рдЬो рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЖрдпрдХрд░ рдЕрдлрд╕рд░ рдеे। рдиिрдпрдо рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдк्рд░рдердо рд╢्рд░ेрдгी рдХे рдЖрдпрдХрд░ рдЕрдлрд╕рд░, рд╕рд╣ाрдпрдХ рдХрдоिрд╢्рдирд░ рдХे рдкрдж рдкाрдиे рдпोрдЧ्рдп рдеे। рдХिрди्рддु рдж्рд╡िрддीрдп рдХे рд╢्рд░ेрдгी рдХे рдЖрдпрдХрд░ рдЕрдлрд╕рд░ рдРрд╕े рдкрдж рдкрд░ рддрд░рдХ्рдХी рд╕े рдкрд╣рд▓े рдк्рд░рдердо рд╢्рд░ेрдгी рдХे рдЕрдлрд╕рд░ рдкрдж рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдХे рдмाрдж рд╣ी рдкा рд╕рдХрддे рдеे। рдк्рд░ाрд░्рдеी рдиे рдЗрд╕ рдиिрдпрдо рдХो рдЕрдиुреж 16 рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдмрддाрдпा, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ рдиिрдпрдо рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдк्рд░рдердо рд╢्рд░ेрдгी рдХे рдЕрдлрд╕рд░ों рдХी рд╕ीрдзे рдЙрдЪ्рдЪрддрд░ рдкрджों рдкрд░ рдкрджोрди्рдирддि рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै, рдХिрди्рддु рдж्рд╡िрддीрдп рд╢्рд░ेрдгी рдХे рдЕрдлрд╕рд░ों рдХो рдЙрдЪ्рдЪрддрд░ рдкрджों рдкрд░ рдкрджोрди्рдирддि рдХे рд╕рдоाрди рдЕрд╡рд╕рд░ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЕрддः рдпрд╣ рдЕрдиुреж 16 рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдк्рд░ाрд░्рдеी рдХी рдЗрд╕ рджрд▓ीрд▓ рдХो рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдиिрдпрдо рдХो рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЕрдиुреж 16 рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рддрдм рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрдм рдПрдХ рд╢्рд░ेрдгी рдоें рд╡िрднिрди्рди рдкрджों рдХो рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдкрджोрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рдЕрд╡рд╕рд░ рдХी рдЕрд╕- рдоाрдирддा рдмрд░рддी рдЬाрддी рд╣ै, рдХिрди्рддु рд╡िрднिрди्рди рд╢्рд░ेрдгी рдХे рдкрджों рдХो рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдкрджोрди्рдирддि рдХे рд╕рдоाрди рдЕрд╡рд╕рд░ рдХा рджाрд╡ा рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдоाрдорд▓े рдоें рдЕрдлрд╕рд░ों рдХी рджो рдкृрдердХ् рд╢्рд░ेрдгिрдпाँ рд╣ैं, рдЕрддः рдЙрдирдХी рдкрджोрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдиिрдпрдоों рдХा рд╣ोрдиा рдЕрдиुреж 16 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдирд╣ीं рд╣ै, рджेрдЦिрдпे- рдХिрд╢ोрд░ी рдмрдиाрдо рднाрд░рдд рд╕ंрдШ, рдкंрдЬाрдм рд░ाрдЬ्рдп рдмрдиाрдо рдЬोрдЧिрди्рджрд░ рд╕िंрд╣,  рд╡्рдпрдо्рдмрдХ рд▓ाрд▓ рдмрдиाрдо рднाрд░рдд рд╕ंрдШ рдФрд░ рд╢्рдпाрдо рд╕ुрди्рджрд░ рдмрдиाрдо рднाрд░рдд рд╕ंрдШ рдХे рдиिрд░्рдгрдпों рдХो।         рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (1) рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рдиिрдпुрдХ्рддिрдпों рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд╣ी рдирд╣ीं, рд╡рд░рди् рдкрджोрди्рдирддि рдЖрджि рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рднी рд▓ाрдЧू рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрдиुреж 16 (1) рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд 'рдиिрдпोрдЬрди рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдоाрдорд▓े' рдкрджाрд╡рд▓ी рдпрд╣ рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддी рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХेрд╡рд▓ 'рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рдиिрдпुрдХ्рддिрдпों' рдХे рдоाрдорд▓ों рддрдХ рд╣ी рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рд╡рд░рди् рдЗрд╕рдоें рдиिрдпुрдХ्рддि рд╕ंрдмंрдзी рдЕрдиुрд╡рд░्рддी рдмाрддें рднी рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ैं, рдЬैрд╕ा рдкрджोрди्рдирддि, рдкрджрдЪ्рдпुрддि, рд╡ेрддрди, рдкрджोрдд्рддрд░, рдЕрд╡рдХाрд╢, рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी, рдкेрди्рд╢рди рдФрд░ рдЕрдзिрд╡ाрд░्рд╖िрдХी рднрдд्рддा рдЖрджि।

рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 рдХे рдЕрдзीрди рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд्рддि рдХे рд▓िрдП рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рдиिрдпрдоों рдХा рд╡िрд╣िрдд рдХिрдпा рдЬाрдиा рдк्рд░рддिрд╖िрдж्рдз рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै। рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡ा рд╕े рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд्рддि рдЕрдиुрдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдиिрдпрдоों рдХी рд╡िрдзिрдоाрди्рдпрддा рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рд╡िрдзि рдЗрд╕ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдкूрд░्рд╡рд╡рд░्рддी рд╡िрдиिрд╢्рдЪрдп рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ुрд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ै। рд▓ोрдХрд╣िрдд рдоें рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд्рддि рдХा рдЙрдкрдмंрдз рд╕рднी рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡рдХों рдХो рд▓ाрдЧू рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 рдХे рдЕрдзीрди рдЗрд╕े рдЪुрдиौрддी рдирд╣ीं рджी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै, рджेрдЦिрдпे- рд░ाрдзाрдХृрд╖्рдг рдиाрдпрдбू рдмрдиाрдо рдЖрди्рдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд░рдХाрд░।

рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16, рдЦंрдб (2) рд╡ंрд╢рдХ्рд░рдо рдФрд░ рдиिрд╡ाрд╕-рд╕्рдеाрди

        рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (2) рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рдЖрдзाрд░ों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рджो рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЖрдзाрд░ 'рд╡ंрд╢рдХ्рд░рдо' рдФрд░ 'рдиिрд╡ाрд╕ рд╕्рдеाрди' рднी рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдХिрдпे рдЧрдпे рд╣ैं рдЬो рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 рдоें рдирд╣ीं рд╣ैं। рдЗрд╕ рдЕрд░्рде рдоें рдЕрдиुреж 16 рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЕрдиुреж 15 рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣ै। рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдЖрдзाрд░ों рдкрд░ рдХोрдИ рд╡िрднेрдж рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрдпрдЧा। рдЗрд╕ рдЙрдкрдмрди्рдз рдХो рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рд╕рдоाрд╡िрд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рдоाрдорд▓ों рдоें рдк्рд░ाрди्рддीрдпрддाрд╡ाрдж рдФрд░ рднाрдИрднрддीрдЬाрд╡ाрдж рдХी рднाрд╡рдиा рдХो рд╕рд░्рд╡рджा рдХे рд▓िрдП рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рджेрдиा рдеा। рдордж्рд░ाрд╕ рдордж्рд░ाрд╕िрдпों рдХे рд▓िрдпे, рдмंрдЧाрд▓ рдмंрдЧाрд▓िрдпों рдХे рд▓िрдпे, рдХрд░्рдиाрдЯрдХ рдХрди्рдирдб़ рд╡ाрд▓ों рдХे рд▓िрдпे рдЖрджि рдк्рд░ाрди्рддीрдпрддाрд╡ाрдж рдХे рдиाрд░े рджेрд╢ рдХी рдПрдХрддा рдХे рд▓िрдпे рдШाрддрдХ рд╣ैं рдФрд░ рд╕рдЪ्рдЪे рдк्рд░рдЬाрддंрдд्рд░ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдоाрд░्рдЧ рдХो рдЕрд╡рд░ुрдж्рдз рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं। рдпे рдЕрдиिрд╖्рдЯрдХाрд░ी рд╡िрдЪाрд░ рджाрд╕рддा рдХाрд▓ рдХे рдоुрдЦ्рдп рд▓рдХ्рд╖рдг рд╣ैं। рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рднाрд░рдд рдоें рдРрд╕े рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рдХोрдИ рд╕्рдеाрди рдирд╣ीं рд╣ै рдФрд░ рдЗрди्рд╣ीं рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (2) рдХो рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рд╕рдоाрд╡िрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░рдкूрд░्рдг рдЕрд╕рдоाрдирддा рдХे рд▓िрдпे 'рд╡ंрд╢рдХ्рд░рдо' рдХा рдЖрдзाрд░ рдПрдХ рдХрд▓ंрдХ рд╣ै।

рджрд╢рд░рде рд░ाрдоाрд░ाрд╡ рдмрдиाрдо рдЖрди्рдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рд╡ाрдж рдоें рдордж्рд░ाрд╕ рд╡ंрд╢рдХ्рд░рдоाрдиुрдЧрдд рдЧ्рд░ाрдордкрдж рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1895 Madras Heredity Village Officers Act рдХी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХрддा рдХो рдЪुрдиौрддी рджी рдЧрдпी рдеी। рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдзाрд░ा 6 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЧ्рд░ाрдо рдоुрди्рд╕िрдл рдХे рдкрдж рдХे рд▓िрдпे рдЗрд╕ рдкрдж рдХे рдЕрди्рддिрдо рдзाрд░рдХ рдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд▓ोрдЧों рдоें рд╕े рд╣ी рдЪुрдиाрд╡ рдХрд░рдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдеा। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЗрд╕ рдзाрд░ा рдХो рдЕрд╡ैрдз рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा, рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ 'рд╡ंрд╢рдХ्рд░рдо' рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рднेрджрднाрд╡ рдХрд░рддी рд╣ै рдЬो рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (2) рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рдЬिрдд рд╣ै। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЧ्рд░ाрдо рдоुрди्рд╕िрдл рдХा рдкрдж рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЕрдзीрди рдПрдХ рдкрдж рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ рдкрдж рдкрд░ рдиिрдпुрдХ्рддि рдЬिрд▓ाрдзीрд╢ рдж्рд╡ाрд░ा рдХी рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рд╡ेрддрди рдпा рднрдд्рддे рд░ाрдЬ्рдп рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдпे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЕрддः рдЗрд╕ рдкрдж рдкрд░ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХेрд╡рд▓ 'рд╡ंрд╢рдХ्рд░рдо' рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдирд╣ीं рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (3)

        рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (3) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (2) рдХा рдПрдХ рдЕрдкрд╡ाрдж рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЦрдг्рдб (2) 'рдиिрд╡ाрд╕-рд╕्рдеाрди' рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрд╕рдоाрдирддा рдХो рд╡рд░्рдЬिрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рд╕рд░рдХाрд░ рдХुрдЫ рд╕ेрд╡ाрдУं рдХो рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдиिрд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд▓िрдпे рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै, рдмрд╢рд░्рддे рдХि рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЙрдЪिрдд рдХाрд░рдг рд╣ो। рдпрд╣ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рд╕ंрд╕рдж рдХो рдк्рд░ाрдзिрдХृрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрд╕ рд╕ीрдоा рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░े рдЬрд╣ाँ рддрдХ рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдЙрдХ्рдд рдиिрдпрдо рдХे рдкाрд▓рди рдХрд░рдиे рдХी рдЫूрдЯ рд╣ै। рдпрджि рдХिрд╕ी рдкрдж рдХे рд▓िрдпे рдиिрд╡ाрд╕ рд╕्рдеाрди рдХी рдЕрд░्рд╣рддा рдХे рд▓िрдпे рдХोрдИ рдЙрдЪिрдд рдХाрд░рдг рдирд╣ीं рд╣ै рддो рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рдРрд╕ी рдЕрд░्рд╣рддा рдХो рдиिрд╣िрдд рдХрд░рдиा рдЕрдиुреж 16 (3) рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рд╣ोрдЧा। рд░ाрдЬ्рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХे рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рдХो рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ी рдЦрдг्рдб (3) рдХो рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рд╕рдоाрд╡िрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдпрд╣ рд╢рдХ्рддि рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрд╕рдж् рдХो рдк्рд░рджाрди рдХी рдЧрдпी рд╣ै।

        рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (3) рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдк्рд░ाрдк्рдд рд╢рдХ्рддि рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें рд╕ंрд╕рдж् рдиे рдкрдм्рд▓िрдХ рдПрдо्рдк्рд▓ाрдпрдоेंрдЯ рд░िрдХ्рд╡ाрдпрд░рдоेंрдЯ рдРрдЬ рдЯु рд░ेрдЬीрдбेрди्рд╕ рдРрдХ्рдЯ, 1957 [Public Employment (Requirement as to Residence) Act, 1957] рдкाрд░िрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдЙрди рд╕рднी рдк्рд░рд╡ृрдд्рдд рдХाрдиूрдиों рдХो рдиिрд░рд╕िрдд ( repeal) рдХрд░рддा рд╣ै рдЬो рд▓ोрдХ-рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдпे рд░ाрдЬ्рдп рдпा рд╕ंрдШ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें 'рдиिрд╡ाрд╕-рд╕्рдеाрди' рд╕ंрдмंрдзी рдпोрдЧ्рдпрддा рдХा рд╡िрдзाрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЙрдкрдмंрдзिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдХोрдИ рднी рд╡्рдпрдХ्рддि рд▓ोрдХ-рд╕ेрд╡ाрдУं рдкрд░ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХे рд▓िрдпे рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрдпोрдЧ्рдп рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा рдХि рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ाрдЬ्рдп рдХा рдиिрд╡ाрд╕ी рдирд╣ीं рд╣ै। рдХिрди्рддु рдпрд╣ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢, рдордиीрдкुрд░, рдд्рд░िрдкुрд░ा рдФрд░ рддेрд▓ंрдЧाрдиा рдЖрджि рдоें рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा, рдЕрд░्рдеाрдд् рдЗрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें 'рдиिрд╡ाрд╕-рд╕्рдеाрди' рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░िрдпों рдкрд░ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдпोрдЧ्рдпрддा рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдкрд╡ाрдж рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдоें рдХेрд╡рд▓ рдкाँрдЪ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЕрд╡рдзि рдХे рд▓िрдпे рдеा। рд▓ेрдХिрди рд╕рди् 1969 рдоें рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХрд░рдХे рдЗрд╕ рдЕрд╡рдзि рдХो рдмрдв़ाрдХрд░ рд╕рди् 1974 рддрдХ рдХे рд▓िрдпे рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा। рдРрд╕ी рдЫूрдЯ рджेрдиे рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░рдг рдЗрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХा рдкिрдЫрдб़ाрдкрди рд╣ै।

        рдирд░рд╕िंрд╣ рд░ाрд╡ рдмрдиाрдо рдЖंрдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдПрдХ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдкाрд░िрдд рдХिрдпा рдЬिрд╕рдХे рдЕрдзीрди рдЖंрдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рддेрд▓ंрдЧाрдиा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд▓ोрдХ-рдкрджों рдХे рд▓िрдпे 'рдиिрд╡ाрд╕-рд╕्рдеाрди' рдХी рдпोрдЧ्рдпрддा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЧрдпी рдеी। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХो рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा, рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдкूрд░े рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдеा। рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд 'рд░ाрдЬ्рдп' рд╢рдм्рдж рд╕े рддाрдд्рдкрд░्рдп рдкूрд░े рд░ाрдЬ्рдп рд╕े рд╣ै। рдЕрддः рдиिрд╡ाрд╕-рд╕्рдеाрди рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдпोрдЧ्рдпрддा рд░ाрдЬ्рдп рднрд░ рдХे рд▓िрдпे рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдпे, рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рднाрдЧ рдХे рд▓िрдпे рдирд╣ीं। рдпрдж्рдпрдкि рд╕ंрд╕рдж् рдХुрдЫ рд▓ोрдХрдкрджों рдХो рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдиिрд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд▓िрдпे рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╡рд╣ рддेрд▓ंрдЧाрдиा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХेрд╡рд▓ рддेрд▓ंрдЧाрдиा рдХे рдиिрд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд▓िрдпे рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддी, рдЬो рдЙрд╕ी рд░ाрдЬ्рдп рдХा рдПрдХ рднाрдЧ рд╣ै।

рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (4) рдкिрдЫрдб़ी рдЬाрддिрдпों рдХे рд▓िрдпे рдЖрд░рдХ्рд╖рдг:

        рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (4) рдЗрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (1) рдФрд░ (2) рдХा рджूрд╕рд░ा рдЕрдкрд╡ाрдж рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдкिрдЫрдб़ी рдЬाрддिрдпों рдХे рд▓िрдпे, рдЬिрдирдХो рдЙрд╕рдХी рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдоें рд▓ोрдХ-рд╕ेрд╡ाрдУं рдоें рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдирд╣ीं рдоिрд▓ рд╕рдХा рд╣ै, рд▓ोрдХрдкрджों рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦ рд╕рдХрддी рд╣ै । рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЦрдг्рдб (4) рдоें рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдпे рджो рд╢рд░्рддें рд╣ैं-

    1-рд╡рд░्рдЧ рдкिрдЫрдб़ा рд╣ो, рдЕрд░्рдеाрдд् рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े, рдФрд░

    2-рдЙрд╕े рд░ाрдЬ्рдпाрдзीрди рдкрджों рдкрд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рди рдоिрд▓ рд╕рдХा рд╣ो । рдХेрд╡рд▓ рджूрд╕рд░ी рд╢рд░्рдд рд╣ी рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдХрд╕ौрдЯी рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

        'рдкिрдЫрдб़ाрдкрди' рд╢рдм्рдж рдпрд╣ाँ рдЙрд╕ी рдЕрд░्рде рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЬिрд╕ рдЕрд░्рде рдоें рдЕрдиुреж 15 (4) рдоें | рдЗрд╕ рдЕрд░्рде рдоें рдЗрд╕рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ рдпा рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдкिрдЫрдб़ाрдкрди рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рджेрдЦिрдпे - рдмाрд▓ाрдЬी рдмрдиाрдо рдоैрд╕ूрд░ рд░ाрдЬ्рдп' рдХा рдиिрд░्рдгрдп। рдХिрди्рддु рдЗрд╕рдХा рдпрд╣ рдЕрд░्рде рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рд╕рдоुрджाрдп рдХो рд╡िрднिрди्рди рд╡рд░्рдЧों рдоें рдмांрдЯрдХрд░ рдРрд╕ा рд╡िрднेрдж рдХिрдпा рдЬाрдп।
        'рдкिрдЫрдб़ा рд╡рд░्рдЧ' рдХी рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдХोрдИ рдкрд░िрднाрд╖ा рдирд╣ीं рджी рдЧрдИ рд╣ै। рдЕрдиुреж 340 рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХो рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे рдЕрд╡рдзाрд░рдг рдХे рд▓िрдП рдЖрдпोрдЧ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЖрдпोрдЧ рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рдЬाँрдЪ рдХрд░рдХे рдЕрдкрдиी рд╕िрдлाрд░िрд╢ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХो рджेрдЧा рдХि рдХौрди рд╕ा рд╡рд░्рдЧ рдкिрдЫрдб़ा рд╡рд░्рдЧ рдХी рдХोрдЯि рдоें рдЖрддा рд╣ै। рдЖрдпोрдЧ рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧ рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рд░्рдЧों рдХो рд╡िрдиिрд░्рджिрд╖्рдЯ рдХрд░ेрдЧी। рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдПрдХ рд╡ाрдж рдпोрдЧ्рдп рд╡िрд╖рдп рд╣ोрдЧा рдЕрд░्рдеाрдд् рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рдЬाँрдЪ рдХрд░ेрдЧा рдХि рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдордирдоाрдиा рддो рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЕрдерд╡ा рдмोрдзрдЧрдо्рдп рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рд░ाрдо рдХृрд╖्рдг рд╕िंрд╣ рдмрдиाрдо рдоैрд╕ूрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╡ाрдж рдоें рдоैрд╕ूрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि рд╕рди् 1941 рдХी рдЬрдирдЧрдгрдиा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕рди् 1959 рдоें 'рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों' рдХा рдЕрд╡рдзाрд░рдг рдХिрдпे рдЬाрдиे рдХा рдХोрдИ рдФрдЪिрдд्рдп рдирд╣ीं рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕े рдХिрд╕ी рдмोрдзрдЧрдо्рдп рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдирд╣ीं рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि 1941 рд╕े 1959 рдХी рдЕрд╡рдзि рдХे рдмीрдЪ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдХाрдлी рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं।         рдмाрд▓ाрдЬी рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдЧрдпा рдеा рдХि 'рдЬाрддि' рдХो рдкिрдЫрдб़ेрдкрди рдХे рдЕрд╡рдзाрд░рдг рдХी рдХрд╕ौрдЯी рдирд╣ीं рдмрдиाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдпे рдЧрд░ीрдмी, рдкेрд╢ा, рдЬрди्рдо-рд╕्рдеाрди, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा, рдЖрд░्рдеिрдХ рдЙрди्рдирддि рдХे рд╕ाрдзрди, рд╢िрдХ्рд╖ाрдд्рдордХ рдк्рд░рдЧрддि рдЖрджि рд╕рднी рдмाрддों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдХोрдИ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЬाрддि рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧ рдоें рдЖ рд╕рдХрддी рд╣ै рдпрджि рдЙрд╕ рдЬाрддि рдХे 90 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд▓ोрдЧ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╣ों। рдХिрди्рддु рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХि рдпрджि рдПрдХ рдмाрд░ рдХिрд╕ी рдЬाрддि рдХो рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧ рдХी рд╕ूрдЪी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै рддो рдпрд╣ рд╕рд░्рд╡рджा рдХे рд▓िрдпे рдкिрдЫрдб़ी рдЬांрддि рдмрдиी рд░рд╣ेрдЧी। рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдкूрд░्рдг рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рддे рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдпे рдФрд░ рдпрджि рдЙрд╕े рдпрд╣ рд╕рдоाрдзाрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдХोрдИ рдЬाрддि рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдЙрд╕ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдИ рд╣ै рдЬрд╣ाँ рдЙрд╕рдХे рд▓िрдпे рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै рддो рдЙрд╕े рдЙрд╕ рдЬाрддि рдХो рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧ рдХी рд╕ूрдЪी рд╕े рдиिрдХाрд▓ рджेрдиा рдЪाрд╣िрдпे।

        рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХрд░рддे рд╕рдордп рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдХाрд░्рдпрдкрдЯुрддा рдкрд░ рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдпे - рдЦрдг्рдб (3) рдПрдХ рдЕрдкрд╡ाрдж рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЦрдг्рдб (1) рдХी рдЧाрд░рдг्рдЯी рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХрд░рддे рд╕рдордп рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдоें рдХाрд░्рдпрдкрдЯुрддा рдмрдиाрдпे рд░рдЦрдиे рдкрд░ рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХो рдпोрдЧ्рдпрддा рдФрд░ рдХाрд░्рдп-рдХुрд╢рд▓рддा рдХी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рдХा рдЖрдзाрд░ рдирд╣ीं рдмрдиाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

        'рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों' рдХे рд▓िрдпे рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡ाрдУं рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдЕрдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे, рдЕрд░्рдеाрдд् рд▓ोрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ों рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрдХрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП।         рджेрд╡рджाрд╕рди рдмрдиाрдо рднाрд░рдд рд╕ंрдШ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХो рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (4) рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдкрд░ рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╕े рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ा। рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдкिрдЫрдб़ी рдЬाрддिрдпों рдХे рд▓िрдпे рд▓ोрдХрдкрджों рдХे рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдиिрдпрдо рдмрдиाрдпा рдеा рдЬिрд╕рдХो рдЕрдЧ्рд░рдирдпрди рдиिрдпрдо (carry forward rule) рдХрд╣рддे рдеे। рдЗрд╕ рдиिрдпрдо рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд 17.5 % рдкрдж рдкिрдЫрдб़ी рдЬाрддिрдпों рдХे рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦे рдЧрдпे рдеे। рдпрджि рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдХोрдЯे рдХे рдкрджों рдкрд░ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХे рд▓िрдпे рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों рдФрд░ рдЖрджिрд╡ाрд╕िрдпों рдХे рдпोрдЧ्рдп рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдирд╣ीं рд╣ोрддे рд╣ैं рддो рдЙрди рд░िрдХ्рдд рд╕्рдеाрдиों рдХो рдЕрдиाрд░рдХ्рд╖िрдд рдоाрдиा рдЬाрдпेрдЧा рдФрд░ рд░िрдХ्рдд рд╕्рдеाрдиों рдХो рдЗрди рдЬाрддिрдпों рдХे рд▓िрдпे рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЕрдЧрд▓े рд╡рд░्рд╖ рдХे рдХोрдЯे рдоें рдЬोрдб़ рджिрдпा рдЬाрдпेрдЧा। рдРрд╕ा рдЕрдЧрд▓े 2 рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдиिрдпрдо рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк 68% рд▓ोрдХрдкрдж рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдФрд░ рдЖрджिрдо рдЬाрддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ो рдЬाрддे рдеे।

        рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे 4-1 рдХे рдмрд╣ुрдордд рд╕े 'рдХैрд░ी рдлाрд░рд╡рд░्рдб' рдиिрдпрдо рдХो рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡рд░्рд╖ рдХे рдХोрдЯे рдХो рдЙрд╕ी рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рд╕ाрде рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡рд░्рд╖ рдкिрдЫрдб़ी рдЬाрддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдкрджों рдХा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдЗрддрдиा рдЕрдзिрдХ рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рдПрдХाрдзिрдХाрд░ рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░ рджे рдпा рдЕрди्рдп рд╕рдоुрджाрдп рдХे рд╡िрдзिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдоें рдЕрдиुрдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХрд░ рджे। рдмाрд▓ाрдЬी рдмрдиाрдо рдоैрд╕ूрд░ рд░ाрдЬ्рдп' рдХे рдиिрд░्рдгрдп рдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХрд░рддे рд╣ुрдП рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдПрдХ рд╡рд░्рд╖ рдоें 50 % рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕्рдеाрдиों рдХो рдкिрдЫрдб़ी рдЬाрддिрдпों рдХे рд▓िрдпे рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдиा рд╕рд░्рд╡рдеा рдЕрдиुрдЪिрдд рдПрд╡ं рдЕрдиुреж 16 (4) рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╣ै। рдкिрдЫрдб़ी рдЬाрддिрдпों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХो рджूрд╕рд░े рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХी рдкूрд░्рдгрддрдпा рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рд╡िрдЪाрд░ рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рд╕ाрдоाрди्рдпрддрдпा 50 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕े рдЕрдзिрдХ рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдХिрди्рддु рдпрд╣ 50 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕े рдХिрддрдиा рдХрдо рд╣ो, рдпрд╣ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдоाрдорд▓े рдХे рддрде्рдпों рдФрд░ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рдКрдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░ेрдЧा।

        рдХिрди्рддु рдЖрд░рддी рд░ाрдп рдмрдиाрдо рднाрд░рдд рд╕ंрдШ рдХे рд╡ाрдж рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдпрджि рдХिрд╕ी рдЕрдЧ्рд░рдирдпрди рдиिрдпрдо (carry forward rule) рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХिрд╕ी рднрд░्рддी рд╡ाрд▓े рд╡рд░्рд╖ рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рд░िрдХ्рддिрдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдФрд░ рдЕрдЧ्рд░рдиीрдд рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рд░िрдХ्рддिрдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХो рдоिрд▓ाрдХрд░ рд░िрдХ्рддिрдпों рдХी рдХुрд▓ рд╕ंрдЦ्рдпा 45 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕े рдЕрдзिрдХ рдирд╣ीं рд╣ै рддो рд╡рд╣ рд╡ैрдз рд╣ोрдЧा। рдиिрдпрдоों рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЕрдЧ्рд░рдирдпрди рд╡ाрд▓ा рдЙрдкрдмрди्рдз рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рдФрд░ 16 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै। рдлिрд░ рднी рдпрджि рдХेрд╡рд▓ рджो рд░िрдХ्рддिрдпाँ рд╣ैं рддो рдЙрдирдоें рд╕े рдПрдХ рдХो рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдоाрдиा рдЬाрдпрдЧा, рдХिрди्рддु рдпрджि рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╣ी рд░िрдХ्рддि рд╣ै рддो рдЙрд╕े рдЕрдиाрд░рдХ्рд╖िрдд рдоाрдиा рдЬाрдпрдЧा। 45 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕े рдЕрдзिрдХ рд░िрдХ्рддिрдпों рдХो рдкрд╢्рдЪाрдд्рд╡рд░्рддी рднрд░्рддी рд╡ाрд▓े рд╡рд░्рд╖ рдХे рд▓िрдП рдЕрдЧ्рд░рдиीрдд рдХिрдпा рдЬाрдпрдЧा, рдХिрди्рддु рдпрд╣ рдЗрд╕ рд╢рд░्рдд рдХे рдЕрдзीрди рд╣ोрдЧा рдХि рдЕрдЧ्рд░рдиीрдд рдХी рдЧрдИ рд░िрдХ्рддिрдпाँ рд╕िрд░्рдл рджो рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдкुрд░ाрдиी рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрд╣िрдд рдХिрдпे рдЧрдпे рд╕рдордп рдХे рдмाрд╣рд░ рд╣ो рдЬाрдпँ।

        рд╡ेंрдХрдЯрд░рдорди рдмрдиाрдо рдордж्рд░ाрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╡ाрдж рдоें рдордж्рд░ाрд╕ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдоुрди्рд╕िрдл рдХे рдкрдж рдХे рд▓िрдП рди рдХेрд╡рд▓ рд╣рд░िрдЬрди рдФрд░ рдкिрдЫрдб़ी рдЬाрддिрдпों рдХे рд▓िрдП, рд╡рд░рди् рджूрд╕рд░े рд╕рдоुрджाрдпों рдЬैрд╕े рдоुрд╕्рд▓िрдо, рдИрд╕ाрдЗрдпों, рдкिрдЫрдб़े рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдХे рд▓िрдП рднी рд╕्рдеाрдиों рдХो рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдХिрдпा рдеा। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (4) рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдХेрд╡рд▓ рдкिрдЫрдб़ी рдЬाрддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХिрдпे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЪूंрдХि рдЙрдХ्рдд рд╕рдоुрджाрдп рдкिрдЫрдб़े рдирд╣ीं рд╣ैं, рдЕрддः рдЙрдирдХे рд▓िрдП рд▓ोрдХ-рдкрджों рдХा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (4) рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╣ै рдФрд░ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (1) рдФрд░ (2) рдоें рджिрдпे рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рдоूрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддा рд╣ै।

        рдд्рд░िрд▓ोрдХीрдиाрде рдЯीрдХू рдмрдиाрдо рдЬрдо्рдоू рдРрдг्рдб рдХाрд╢्рдоीрд░ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд▓ोрдХрдкрджों рдХे рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рдПрдХ рдиीрддि рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдеी рдЬिрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 50 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдкрдж рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоुрд╕рд▓рдоाрдиों рдХे рд▓िрдП 40% рдЬрдо्рдоू рдХे рд╣िрди्рджुрдУं рдХे рд▓िрдП рдФрд░ 10% рдХाрд╢्рдоीрд░ рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд╣िрди्рджुрдУं рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░िрдпों рдоें рд╕्рдеाрди рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдпрд╣ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдкिрдЫрдб़ी рдЬाрддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рд╣ै, рдЕрддः рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (4) рдХा рдЕрддिрд▓ंрдШрди рдХрд░рддा рд╣ै рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (4) рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд 'рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧ' рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп 'рдкिрдЫрдб़ी рдЬाрддि' рдпा 'рдкिрдЫрдб़े рд╕рдоुрджाрдп' рд╕े рдирд╣ीं рд╣ै। । рд╡िрднिрди्рди рд╕рдоुрджाрдпों рдФрд░ рдЬाрддिрдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (1), (2) рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рдЬिрдд рд╣ै ।

        рд╕्рдЯेрдЯ рдСрдл рдХेрд░рд▓ рдмрдиाрдо рдПрдиреж рдПрдореж рдеोрдорд╕ ' рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рдк्рд░рд╢्рди рдкрд░ рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдиिрд░्рдгрдп рд╣ै। рдЗрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рджेрд╡рджाрд╕рди рдХे рдоाрдорд▓े, рдЬिрд╕рдоें рдХैрд░ी рдлाрд░рд╡рд░्рдб рд░ूрд▓ рдЕрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдФрд░ рдмाрд▓ाрдЬी рдХे рдоाрдорд▓े, рдЬिрд╕рдоें рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ीрдоा 50% рдиिрдпрдд рдХी рдЧрдИ рдеी, рдоें рджिрдпे рдЧрдпे 'рдирд░्рдгрдпों рдХी рд╡िрдзिрдоाрди्рдпрддा рдкрд░ рдк्рд░рд╢्рди рдЪिрд╣्рди рд▓рдЧ рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рд╡िрдЪाрд░ाрд░्рде рдЖрдпा рдХि рдХ्рдпा рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों рдХो рдЕрдиुреж 16 (1) рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЕрд░्рдеाрдд् рдЕрдиुреж 16 (4) рдХी рдкрд░िрдзि рд╕े рдмाрд╣рд░ рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдХेрд░рд▓ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдПрдХ рдиिрдпрдо рдмрдиाрдпा рдеा рдЬिрд╕рдХे рдЕрдзीрди рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों рдХे рд╕ेрд╡рдХों рдХी рдк्рд░ोрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рд╡िрднाрдЧीрдп рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкाрд╕ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рджो рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЫूрдЯ рджी рдЧрдпी рдеी рдЬрдмрдХि рдЕрди्рдп рд╡рд░्рдЧों рдХे рд╕ेрд╡рдХों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЫूрдЯ рдирд╣ीं рджी рдЧрдпी। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे 5-2 рдХे рдиिрд░्рдгрдп рд╕े рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों рдХे рд╕ेрд╡рдХों рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╕ेрд╡рдХों рдоें рдЙрдЪ्рдЪрдкрджों рдкрд░ рдк्рд░ोрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкाрд╕ рдХрд░рдиे рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдХ्рдд рдиिрдпрдо рдХे рдЕрдзीрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╣ै। рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों рдХे рдкिрдЫрдб़ेрдкрди рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡ा рдоें рдк्рд░ोрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рдЕрд░्рд╣рддा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЕрд╕्рдеाрдИ рдЫूрдЯ рджेрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдЙрдХ्рдд рдиिрдпрдо рд╕े рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдоें рдХाрд░्рдпрдХुрд╢рд▓рддा рдХा рд╣्рд░ाрд╕ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा рдХ्рдпोंрдХि рдЬिрдирдХी рдк्рд░ोрди्рдирддि рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै, рдЙрди्рд╣ें рдЕрди्рддрддोрдЧрдд्рд╡ा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкाрд╕ рдХрд░рдиी рд╣ी рд╣ोрдЧी। рдЙрди्рд╣ें рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдЫूрдЯ рджी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░ोрди्рдирддि рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкाрд╕ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧों рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा 2 рд╡рд░्рд╖ рдХा рдФрд░ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╕рдордп рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЕрд▓्рдкрдордд,рди्рдпाрдпाрдзिрдкрддि рд╢्рд░ी рдЦрди्рдиा рдФрд░ рдЧुрдк्рддा, рдиे рдпрд╣ рдордд рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдХि рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों рдХो рдЕрдиुреж 16 (4) рд╕े рдмाрд╣рд░ рдЕрд░्рдеाрдд् рдЕрдиुреж 16 (1) рдХे рдЕрдзीрди рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрди्рдп рд╡рд░्рдЧों рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рдирд╣ीं рджी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдПрдХ рд╣ी рд╡рд░्рдЧ рдХे рдФрд░ рдПрдХ рдЕрд░्рд╣рддा рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ेрд╡рдХों рдХे рдмीрдЪ рдк्рд░ोрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХो рдЗрд╕ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрднी рдоाрди्рдпрддा рдирд╣ीं рджी рд╣ै। рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рдХे рд╕ेрд╡рдХों рдХो рдк्рд░ोрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рд╡िрднाрдЧीрдп рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкाрд╕ рдХрд░рдиे рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЫूрдЯ рджेрдиे рд╕े (рднрд▓े рд╣ी рд╡рд╣ рдЕрд╕्рдеाрдпी рдХ्рдпों рди рд╣ो) рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдоें рдХाрд░्рдпрдХुрд╢рд▓рддा рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। 51 рдоें 34 рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рд╡िрднाрдЧीрдп рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкाрд╕ рдХिрдпे рдмिрдиा рд╣ी рдк्рд░ोрди्рдирдд рдХрд░рдиा рдФрд░ рдЬो рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкाрд╕ рдХрд░ рдЪुрдХे рд╣ैं рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░ोрди्рдирдд рди рдХрд░рдиा рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ी рдХाрд░्рдпрдХुрд╢рд▓рддा рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕрдиुреж 14 рдХे рдЕрдзीрди рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдХो рдЕрдиुреж 16 (1) рдХे рдиिрд░्рд╡рдЪрди рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЕрдиुреж 14 рдФрд░ рдЕрдиुреж 16 (1) рджोрдиों рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рднिрди्рди-рднिрди्рди рд╣ै। рд▓ेрдЦрдХ рдХे рд╡िрдЪाрд░ рд╕े рдЕрд▓्рдкрдордд рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдЕрдзिрдХ рдЙрдЪिрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рдж्рд╡ाрд░ा рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рд░ाрдЬрдиीрддिрдЬ्рдЮों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рд╢рдХ्рддि рдХे рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░ рджी рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рд░्рд╡рд╡िрджिрдд рд╣ै рдХि рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рд╢рдХ्рддि рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЬрдирддा рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд╢ाрд╕рди рдоें рдмिрд╣ाрд░ рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХी рдкूрд░्рддि рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।

        рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╢ोрд╖िрдд рдХрд░्рдордЪाрд░ी рд╕ंрдШ рд░ेрд▓рд╡े рдмрдиाрдо рднाрд░рдд рд╕ंрдШ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдПрдиреж рдПрдореж рдеोрдорд╕ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рджिрдпे рдиिрд░्рдгрдп рдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХि рд░ेрд▓рд╡े рдмोрд░्рдб рдж्рд╡ाрд░ा рдЬाрд░ी рдХिрдпे рдЧрдпे рдЙрди рдкрд░िрдкрдд्рд░ों рдХो рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЕрдзीрди рд░ेрд▓рд╡े рд╡िрднाрдЧ рдоें рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдФрд░ рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рдк्рд░ोрди्рдирддि рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЕрди्рдп рд╡рд░्рдЧों рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХ рд╕ुрд╡िрдзा рджी рдЧрдпी рдеी। рди्рдпाрдпाрдзिрдкрддि рд╢्рд░ी рдХृрд╖्рдг рдЕрдп्рдпрд░ рдиे рдмрд╣ुрдордд рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд╕ुрдиाрддे рд╣ुрдП рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рдк्рд░рдпोрдЬрди рдХे рд▓िрдП рдЕрдиुреж 16 (1) рдХे рдЕрдзीрди рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдФрд░ рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рд╡рд░्рдЧ рдоें рд░рдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрдирдоें рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рдЕрди्рдп рд╕рдоुрджाрдпों рдХे рдмीрдЪ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╣ै। рдЙрдХ्рдд рдкрд░िрдкрдд्рд░ों рдХे рдЕрдзीрди рдЕрдЧ्рд░рдирдпрди рдиिрдпрдо (carry forward rule) 2 рд╡рд░्рд╖ рд╕े 3 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рдХे рд▓िрдП рдмрдв़ा рджिрдпा рдЧрдпा рдеा рдЬिрд╕рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЙрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ोрдоोрд╢рди рдкрджों рдкрд░ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рдХोрдЯा 65% рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рдХुрд▓ 45 рдкрджों рдоें рд╕े 29 рдкрджों рдкрд░ рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि/рдЬрдирдЬाрддि рдХो рдк्рд░ोрди्рдирддि рджी рдЧрдИ рд╣ै рдЬो рдХрд░ीрдм 65% рд╣ै। рдмाрд▓ाрдЬी рдХे рдоाрдорд▓े рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ (50%) рдпрд╣ рдиिрдпрдо рдЕрд╡ैрдз рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдХिрди्рддु рди्рдпाрдпाрдзिрдкрддि рдХृрд╖्рдг рдЕрдп्рдпрд░ рдиे рдХрд╣ा рдХि рдоाрдирд╡ीрдп рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдоें рдЧрдгिрддीрдп рд╕ूрдХ्рд╖्рдорддा рдирд╣ीं рд▓ाрдЧू рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै рдФрд░ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рдХुрдЫ рдЕрдзिрдХ рд╣ो рдЬाрдиा рдЕрдиुрдЪिрдд рдирд╣ीं рд╣ै рдХिрди्рддु рдпрджि рд╡рд╣ рд╕ाрд░рд╡ाрди् (sub- stantial) рд░ूрдк рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ै рддो рдЪрдпрди рдХो рдЕрд╡ैрдз рдмрдиा рджेрдЧा। рдЕрддः рдЗрд╕ рд╢рд░्рдд рдХे рдЕрдзीрди рд░рд╣рддे рд╣ुрдП рдЕрдЧ्рд░рдирдпрди рдХा рдиिрдпрдо рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╣ै। рди्рдпाрдпाрдзिрдкрддि рдЪिрдирдк्рдкा рд░ेрдб्рдбी рдиे рдЕрд╡рд▓ोрдХрди рдХिрдпा рдХि рдЙрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рдХोрдИ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╕ीрдоा рдирд╣ीं рдиिрдпрдд рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै, рдкूрд░्рд╡-рдиिрд░्рдгрдпों рдоें 50% рдХी рд╕ीрдоा рдХा рдиिрдпрдо рддो рдХेрд╡рд▓ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХे рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рд╣ै рд╡े рдЙрд╕рд╕े рдмाрдз्рдп рдирд╣ीं рд╣ैं।

        рдеोрдорд╕ рдФрд░ рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╢ोрд╖िрдд рдХрд░्рдордЪाрд░ी рд╕ंрдШ рдХे рдоाрдорд▓ों рдоें рдпрдж्рдпрдкि рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдмाрд▓ाрдЬी рдФрд░ рджेрд╡рджाрд╕рди рдХे рдоाрдорд▓ों рдоें рджिрдпे рдЧрдпे рдиिрд░्рдгрдпों рдХो рдЙрд▓рдЯा (overrule) рдирд╣ीं рд╣ै рдХिрди्рддु рдЙрдирдоें рдк्рд░рддिрдкाрджिрдд рд╕िрдж्рдзाрди्рддों рдХा рдоूрд▓ рдЖрдзाрд░ рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╡рдХ्рд╖िрдд рд░ूрдк рд╕े рдЙрд▓рдЯ рджिрдпा рд╣ै। рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╡ाрдж рдоें рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे 50% рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рддрдеा рдЕрдЧ्рд░рдирдпрди рдиिрдпрдо рдЬिрд╕рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЖрд░рдХ्рд╖рдг 50% рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ो рдЧрдпा рдеा, рджोрдиों рдХो рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдкрд░िрдкрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рдХि рдЙрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧ рдХे рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХे рд╕ाрде рд╕рд╣ाрдиुрднूрддिрдкूрд░्рдг рдмрд░्рддाрд╡ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдпे рдЬैрд╕ी рдЕрд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рдХो рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рдШोрд╖िрдд рдХрд░рдХे рдХाрд░्рдпрдХाрд░िрдгी рдХो рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдХा рд▓ाрдЗрд╕ेрди्рд╕ рдк्рд░рджाрди рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै। рдЗрди рдиिрд░्рдгрдпों рдХे рдкрд░िрдгाрдо рджूрд░рдЧाрдоी рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЧुрдЬрд░ाрдд рдк्рд░ाрди्рдд рдХा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рд╡िрд░ोрдзी рдЖрди्рджोрд▓рди рдЗрд╕рдХा рдЬ्рд╡рд▓рди्рдд рджृрд╖्рдЯाрди्рдд рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдЬрди, рдзрди рдХो рднाрд░ी рдХ्рд╖рддि рдкрд╣ुँрдЪी рд╣ै। рдпे рдШрдЯрдиाрдПँ рдЖрдЧे рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рд░्рдЧ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХा рдПрдХ рд╕ंрдХेрдд рдоाрдд्рд░ рд╣ैं।

рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16, рдЦрдг्рдб (5)

рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (5) рдЗрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (1) рдФрд░ (2) рдХा рддीрд╕рд░ा рдЕрдкрд╡ाрдж рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд▓ोрдХрдкрджों рдХे рд▓िрдП рдзрд░्рдо рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрд╕рдоाрдирддा рдХрд╣рдиा рд╡рд░्рдЬिрдд рд╣ै। рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16 (5) рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд░ाрдЬ्рдп рдХिрд╕ी рдзाрд░्рдоिрдХ рдпा рд╕ाрдо्рдк्рд░рджाрдпिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХे рдк्рд░рдмрди्рдз рдХे рд▓िрдП рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рдзрд░्рдо рдпा рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХो рдоाрдирдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧों рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХा рдЙрдкрдмрди्рдз рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╕рдорддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ | рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 | рдзрд░्рдо, рдоूрд▓рд╡ंрд╢, рдЬाрддि, рд▓िंрдЧ рдпा рдЬрди्рдо-рд╕्рдеाрди рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡िрднेрдж рдХा рдк्рд░рддिрд╖ेрдз

рд╕рдорддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ | рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 | рдзрд░्рдо, рдоूрд▓рд╡ंрд╢, рдЬाрддि, рд▓िंрдЧ рдпा рдЬрди्рдо-рд╕्рдеाрди рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡िрднेрдж рдХा рдк्рд░рддिрд╖ेрдз




        рдЬैрд╕ा рдХि рд╡िрджिрдд рд╣ै, рдЕрдиुреж 15, рдЕрдиुреж 14 рдоें рдиिрд╣िрдд рд╕рдорддा рдХे рд╕ाрдоाрди्рдп рдиिрдпрдо рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै । рдЬो рд╡िрдзि рдЕрдиुреж 15 рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЕрд╡ैрдз рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕрдиुреж 14 рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдХрд░рдг рдХे рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡ैрдз рдирд╣ीं рдШोрд╖िрдд рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै । рдРрд╕े рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдП  рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХी рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рддрддा рдкрд░ рдЕрдиुреж 14 рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рддрднी рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдпेрдЧा рдЬрдм рдЕрд╕рдоाрдирддा рдЕрдиुреж 15 рдоें рджिрдпे рдЧрдпे рдХिрд╕ी рдПрдХ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ो।


        рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 рдоें рджिрдпे рдЧрдпे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рд╣ी рдк्рд░рджाрди рдХिрдпे рдЧрдП рд╣ैं рд╡िрджेрд╢िрдпों рдХो рдирд╣ीं, рдЬрдм рдХि рдЕрдиुреж 14 рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдиाрдЧрд░िрдХों рдФрд░ рдЧैрд░-рдиाрдЧрд░िрдХों рджोрдиों рдХो рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ैं।


        рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 рдХा рдк्рд░рдердо рдЦंрдб рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдХेрд╡рд▓ рдзрд░्рдо, рдоूрд▓рд╡ंрд╢, рдЬाрддि, рд▓िंрдЧ, рдЬрди्рдо-рд╕्рдеाрди рдЕрдерд╡ा рдЗрдирдоें рд╕े рдХिрд╕ी рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрд╕ी рдиाрдЧрд░िрдХ рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЕрд╕рдоाрдирддा рдХा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рд░ोрдХрддा рд╣ै। рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 рдХा рджूрд╕рд░ा рдЦंрдб рдпрд╣ рдЙрдкрдмрди्рдзिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдХेрд╡рд▓ рдзрд░्рдо, рдЬाрддि, рд▓िंрдЧ рдЕрдерд╡ा рдЬрди्рдо- рд╕्рдеाрди рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХोрдИ рдиाрдЧрд░िрдХ рджुрдХाрдиों, рд╣ोрдЯрд▓ों, рдордиोрд░ंрдЬрди-рд╕्рдеाрдиों, рдХुрдУं, рддाрд▓ाрдм, рдШाрдЯों, рд╕рдб़рдХों рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕्рдеाрди рдЬो рдЬрдирддा рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХрд░ рджिрдпे рдЧрдпे рд╣ैं, рдЕрдерд╡ा рдкूрд░्рдг рдпा рдЖंрд╢िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд░ाрдЬ्рдп-рдиिрдзि рдж्рд╡ाрд░ा рдШोрд╖िрдд рд╣ैं, рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдХिрд╕ी рд╢рд░्рдд, рдк्рд░рддिрдмрди्рдз, рдЙрдд्рддрд░- рджाрдпिрдд्рд╡ рд╡ рдЕрдпोрдЧ्рдпрддा рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рди рд╣ोрдЧा। рдк्рд░рдердо рдЦंрдб рдЙрди рдЖрдзाрд░ों рдкрд░ рд╡िрднेрдж рдХा рдк्рд░рддिрд╖ेрдз рдХрд░рддा рд╣ै рдЬो рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдиिрдпрди्рдд्рд░рдг рдоें рд╣ैं рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдЦंрдб рд░ाрдЬ्рдп рдФрд░ рдиिрдЬी рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों, рджोрдиों рдХो рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ। рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕्рдеाрдиों рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рд╡िрднेрдж рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд╖ेрдз рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрд░्рде рдоें рдЦंрдб (2), рдЦंрдб (1) рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдХा рддीрд╕рд░ा рдЦंрдб рд░ाрдЬ्рдп рдХो рд╕्рдд्рд░िрдпों рдФрд░ рдмाрд▓рдХों рдХे рд▓िрдпे рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдмрдиाрдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЪौрдеा рдЦंрдб 1951 рдоें рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╢ोрдзрди рдж्рд╡ाрд░ा рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै рдЬो рд░ाрдЬ्рдп рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों, рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों рдПрд╡ं рдЖрджिрд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд▓िрдпे рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдУं рдХे рдХрд░рдиे рдХी рдЕрдиुрдорддि рджेрддा рд╣ै । рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕рднी рдЦंрдбों рдкрд░ рдЕрдм рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдпेрдЧा।


рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 (1)- рд░ाрдЬ्рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрд╕ी рдиाрдЧрд░िрдХ рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдж рдХेрд╡рд▓ рдзрд░्рдо, рдоूрд▓рд╡ंрд╢, рдЬाрддि, рд▓िंрдЧ рдпा рдЬрди्рдо-рд╕्рдеाрди рдпा рдЗрдирдоे рд╕े рдХिрд╕ी рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХोрдИ рд╡िрднेрдж рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧा 

        рдЗрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдХा рдк्рд░рдердо рдЦंрдб рдХेрд╡рд▓ рдзрд░्рдо, рдЬाрддि, рд╡рд░्рдг, рд▓िंрдЧ, рдЬрди्рдо-рд╕्рдеाрди рдЕрдерд╡ा рдЗрдирдоें рд╕े рдХिрд╕ी рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдХोрдИ рд╡िрднेрдж рдХрд░рдиे рд╕े рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдиिрд╖िрдж्рдз рдХрд░рддा рд╣ै। 'рд╡िрднेрдж' рд╢рдм्рдж рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд╕ाрде рджूрд╕рд░ों рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ै। рдпрджि рдХोрдИ рдХाрдиूрди рдЙрдХ्рдд рдХिрд╕ी рднी рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрд╕рдоाрдирддा рдмрд░рддрддा рд╣ै рддो рд╡рд╣ рд╢ूрди्рдп рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕рдХे рдХुрдЫ рдЙрджाрд╣рд░рдг рдиिрдо्рди- рд▓िрдЦिрдд рд╣ैं-рдиैрдирд╕ुрдЦ рдмрдиाрдо рд╕्рдЯेрдЯ рдСрдл рдпूреж рдкीреж " рдХे рд╡ाрдж рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдПрдХ рдХाрдиूрди рдХो рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрд╡ैрдз рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдХि рд╡рд╣ рд╡िрднिрди्рди рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдпों рдХे рд▓िрдП рдкृрдердХ् рдиिрд░्рд╡ाрдЪрдХ-рдоंрдбрд▓ рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдХрд░рддा рдеा рдЬो рдЕрдиुреж 15 (1) рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рдЬिрдд рд╣ै। рдк्рд░рддाрдк рд╕िंрд╣ рдмрдиाрдо рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1861 рдХे рдЕрдзीрди рдПрдХ рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा рдЬाрд░ी рдХрд░рдХे рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдХुрдЫ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХो рдЕрд╢ांрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╢ांрддि- рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдмрдиाрдпे рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдпे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдкुрд▓िрд╕ рджрд▓ рд░рдЦे рдЧрдпे рдеे। рдЗрд╕ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдкुрд▓िрд╕ рдХे рдЦрд░्рдЪे рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдЗрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдиिрд╡ाрд╕िрдпों рдкрд░ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдХрд░ рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा। рдХिрди्рддु рд╣рд░िрдЬрдиों рдФрд░ рдоुрд╕рд▓рдоाрди рдиिрд╡ाрд╕िрдпों рдХो рдЗрд╕ рдХрд░ рд╕े рдЫूрдЯ рдк्рд░рджाрди рдХी рдЧрдпी рдеी। рдпрд╣ рдЫूрдЯ рдХेрд╡рд▓ рдЬाрддि рдФрд░ рдзрд░्рдо рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рджी рдЧрдпी рдеी рдФрд░ рдЗрд╕рд▓िрдпे рдЕрдиुреж 15 (1) рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддी рдеी। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЙрдХ्рдд рд╕рд░рдХाрд░ी рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा рдХो рдЕрд╡ैрдз рдПрд╡ं рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा।         рдЗрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдоें 'рдХेрд╡рд▓' рд╢рдм्рдж рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдз्рдпाрди рджेрдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╡िрднेрдж рдХेрд╡рд▓ рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдЖрдзाрд░ों рдкрд░ рд╡рд░्рдЬिрдд рд╣ै, рдЕрд░्рдеाрдд् рдпрджि рдЕрди्рдп рдмाрддें рдПрдХ рд╕рдоाрди рд╣ैं рддो рдЬाрддि, рдзрд░्рдо, рд▓िंрдЧ рдЖрджि рдХिрд╕ी рдХे рд▓िрдпे рдпोрдЧ्рдпрддा рд╡ рдЕрдпोрдЧ्рдпрддा рдХा рдЖрдзाрд░ рдирд╣ीं рдмрдиाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрджि рдХोрдИ рд╡िрднेрдж рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдЖрдзाрд░ों рдоें рд╕े рдХिрд╕ी рдПрдХ рдкрд░ рди рд╣ोрдХрд░ рдХिрд╕ी рджूрд╕рд░े рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рднी рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै, рддो рд╡рд╣ рдЕрдиुреж 15 (1) рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП рдЕрдиुреж 15 (1) рдЬрди्рдо-рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЕрд╕рдоाрдирддा рдХो рд╡рд░्рдЬिрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рдХिрди्рддु рдпрджि рд╡िрднेрдж рдЖрд╡ाрд╕-рд╕्рдеाрди рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рддो рд╡рд╣ рдоाрди्рдп рд╣ोрдЧा, рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдЕрдиुреж 15 рдоें рдЙрд▓्рд▓िрдЦिрдд рдЖрдзाрд░ों рдоें рд╕े рдирд╣ीं рд╣ै।         рдбीреж рдкीреж рдЬोрд╢ी рдмрдиाрдо рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рд╡ाрдж рдоें рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬ рдХे рдПрдХ рдиिрдпрдо рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рд╕े рдмाрд╣рд░ рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдЫाрдд्рд░ों рдХो рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╢ुрд▓्рдХ рджेрдиा рдкрдб़рддा рдеा, рдХिрди्рддु рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдЫाрдд्рд░ों рдХो рдРрд╕ा рдХोрдИ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╢ुрд▓्рдХ рдирд╣ीं рджेрдиा рдкрдб़рддा рдеा। рдкेрдЯीрд╢рдирд░ рдиे рдЗрд╕ рдиिрдпрдо рдХी рд╡ैрдзрддा рдХो рдЪुрдиौрддी рджी। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдЙрдХ्рдд рдиिрдпрдо рд╡ैрдз рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╡िрднेрдж 'рдЬрди्рдо-рд╕्рдеाрди' рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдирд╣ीं, рд╡рд░рди् рдЖрд╡ाрд╕ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдЬो рдЙрдЪिрдд рд╣ै। 'рдЬрди्рдо-рд╕्рдеाрди' 'рдЖрд╡ाрд╕-рд╕्рдеाрди' рд╕े рднिрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрдиुреж 15 рдХेрд╡рд▓ 'рдЬрди्рдо-рд╕्рдеाрди' рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡िрднेрдж рдХो рд╡рд░्рдЬिрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рди рдХि 'рдЖрд╡ाрд╕-рд╕्рдеाрди' рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдпे рдЧрдпे рд╡िрднेрдж рдХो, рдмрд╢рд░्рддे рдХि рдЗрд╕рдХे рд▓िрдпे рдЙрдЪिрдд рдХाрд░рдг рд╣ो। рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░िрдпों рдоें рдЬाрдиे рдХे рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рд▓िрдпे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рднाрд╖ा рдоें рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХा рдиिрдпрдо рдЕрдиुреж 15 рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдиौрдХрд░िрдпों рдоें рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рднी рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рд▓िрдпे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। 2 рдЗрд╕ी рдиिрд╖्рдХ्рд░ाрди्рдд рд╕рдо्рдкрдд्рддि (evacuee property) рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рдХाрдиूрди рдЕрдиुреж 15 (1) рдХा рдЕрддिрд▓ंрдШрди рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧा, рдпрдж्рдпрдкि рдЗрд╕рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧों рдоें рд╕े рдЕрдзिрдХрддрд░ рдоुрд╕рд▓рдоाрди рд╣ी рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдпрджि рдХोрдИ рдЧैрд░-рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╡्рдпрдХ्рддि рднी “рдиिрд╖्рдХ्рд░ाрди्рдд" ( evacuee) рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЖрддा рд╣ै рддो рдЙрд╕рдХो рднी рд╡рд╣ рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рд▓ाрдЧू рд╣ोрдЧा। рдпрд╣ рдХाрдиूрди рдХेрд╡рд▓ рдзрд░्рдо рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╣िрди्рджू-рдоुрд╕рд▓рдоाрди рдоें рд╡िрднेрдж рдирд╣ीं рдХрд░рддा, рд╡рд░рди् рдПрдХ рдЕрди्рдп рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡िрднेрдж рдХрд░рддा рд╣ै рдЬो рд╡िрд╢ेрд╖ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдФрд░ рдЙрдЪिрдд рд╣ै । рджेрдЦिрдпे - рдПрдореж рдмीреж рдирдоाрдЬी рдмрдиाрдо рдбिрдк्рдЯी рдХрд╕्рдЯोрдбिрдпрди рдСрдл рдЗрд╡ैрдХ्рдпूрдИ рдк्рд░ाрдкрд░्рдЯी рдХा рдиिрд░्рдгрдп।


рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 (2)- рдХोрдИ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХेрд╡рд▓ рдзрд░्рдо рдоूрд▓рд╡ंрд╢ рдЬाрддि рд▓िंрдЧ рдЬрди्рдо рд╕्рдеाрди рдпा рдЗрдирдоे рд╕े рдХिрд╕ी рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░,
рдХ- рджुрдХाрдиों, рд╕ाрд░्рд╡рдЬाрдиिрдХ рднोрдЬрдиाрд▓рдпों, рд╣ोрдЯрд▓ों рдФрд░ рд╕ाрд░्рд╡рдЬाрдиिрдХ рдордиोрд░ंрдЬрди рдХे рд╕्рдеाрдиों рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢, рдпा
рдЦ- рдкूрд░्рдгрддः рдпा рднाрдЧрддःрд░ाрдЬ्рдп-рдиिрдзि рд╕े рдкोрд╖िрдд рдпा рд╕ाрдзाрд░рдг рдЬрдирддा рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХुрдУं, рддाрд▓ाрдмों, рд╕्рдиाрдирдШाрдЯों, рд╕реЬрдХों рдФрд░ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕рдоाрдЧрдо рдХे рд╕्рдеाрдиों рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдХिрд╕ी рднी рдиिрд░्рдпोрдЧ्рдпрддा, рджाрдпिрдд्рд╡, рдиिрд░्рдмрди्рдзрди рдпा рд╢рд░्рдд рдХे рдЕрдзीрди рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा

        рдпрд╣ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдЕрдиुреж 15 (1) рдоें рджिрдпे рдЧрдпे рд╕ाрдоाрди्рдп рдиिрдпрдо рдХा рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЙрджाрд╣рд░рдг рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕрдиुреж 15 (2) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдзрд░्рдо, рдЬाрддि, рд╡рд░्рдг, рд▓िंрдЧ рдЕрдерд╡ा рдЬрди्рдо-рд╕्рдеाрди рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрд╕ी рдиाрдЧрд░िрдХ рдХो рджूрдХाрдиों, рд╣ोрдЯрд▓ों, рдордиोрд░ंрдЬрди-рд╕्рдеाрдиों, рдХुрдУं, рддाрд▓ाрдм, рд╕्рдиाрди рдШाрдЯों, рд╕рдб़рдХों рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рд╕ाрд░्рд╡- рдЬрдиिрдХ рд╕्рдеाрдиों (Places of Public resort), рдЬो рдЬрдирддा рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХрд░ рджिрдпे рдЧрдпे рд╣ैं рдЕрдерд╡ा рдкूрд░्рдг рдпा рдЖंрд╢िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд░ाрдЬ्рдп-рдиिрдзि рдж्рд╡ाрд░ा рдкोрд╖िрдд рд╣ैं, рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдХिрд╕ी рд╢рд░्рдд, рдк्рд░рддिрдмрди्рдз, рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡ рдпा рдЕрдпोрдЧ्рдпрддा рдХे рдЕрдзीрди рди рд╣ोрдЧा। 'рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕्рдеाрди' рдЙрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं рдЬрд╣ाँ рд▓ोрдЧ рдк्рд░ाрдпः рдЬाрддे рдЖрддे рд╣ैं, рдЬैрд╕े рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдкाрд░्рдХ, рд╕рдб़рдХ, рдмрд╕ें, рдкрдЯрд░ी, рд░ेрд▓рдЧाрдб़िрдпाँ, рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдЖрджि। рджूрд╕рд░ा рдЦрдг्рдб рдкрд╣рд▓े рдЦрдг्рдб рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдиिрдЬी рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рднी рдЙрдХ्рдд рдЖрдзाрд░ों рдкрд░ рд╡िрднेрдж рдХा рдк्рд░рддिрд╖ेрдз рдХрд░рддा рд╣ै।         рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 (2) рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣िрди्рджू рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рдХुрд░ीрддिрдпों рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдХे рднाрд░рдд рдоें рдПрдХ рдирдпे рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХा рд╣ै। рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рд╡िрд╣िрдд рдЖрджрд░्рд╢ рдХो рдоूрд░्рдд рд░ूрдк рджेрдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рд╣ी рдордж्рд░ाрд╕ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдордж्рд░ाрд╕ рд░िрдоूрд╡рд▓ рдСрдл рд╕िрд╡िрд▓ рдбिрд╕-рдПрдмिрд▓िрдЯीрдЬ рдРрдХ्рдЯ рдкाрд░िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЕрдзीрди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХुрд░ीрддिрдпों рдХो рдЕрдкрд░ाрдз рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдХिрд╕ी рднी рдХाрдиूрди, рд░ूрдв़ि рдЕрдерд╡ा рдк्рд░рдеा рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдХोрдИ рднी рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рдЙрд▓्рд▓िрдЦिрдд рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕्рдеाрдиों рдоें рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों, рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддिрдпों рдФрд░ рдиिрдо्рди рд╡рд░्рдЧ рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рдЬाрдиे рд╕े рдирд╣ीं рд░ोрдХ рд╕рдХрддा рд╣ै।


рдЕрдиुреж 15 (3)- рдЗрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдХी рдХोрдИ рдмाрдд рд╕्рдд्рд░िрдпों рдФрд░ рдмाрд▓рдХों рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЙрдкрдмंрдз рдХрд░рдиे рд╕े рдиिрд╡ाрд░िрдд рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧी,

        рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 (3), рдЕрдиुреж 15 (1) рдФрд░ (2) рдоें рджिрдпे рдЧрдпे рд╕ाрдоाрди्рдп рдиिрдпрдо рдХा рдЕрдкрд╡ाрдж рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдпрд╣ рдЙрдкрдмрди्рдзिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдЕрдиुреж 15 рдХी рдХोрдИ рдмाрдд рд░ाрдЬ्рдп рдХो рд╕्рдд्рд░िрдпों рдФрд░ рдмाрд▓рдХों рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдмрдиाрдиे рд╕े рдирд╣ीं рд░ोрдХेрдЧी। рд╕्рдд्рд░िрдпों рдФрд░ рдмाрд▓рдХों рдХी рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдк्рд░рдХृрддि рд╣ी рдРрд╕ी рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рднाрд░рдд рдоें рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рджрд╢ा рдмрдб़ी рд╢ोрдЪрдиीрдп рдеी। рд╡े рдЕрдкрдиी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХुрд░ीрддिрдпों, рдЬैрд╕े рдмाрд▓-рд╡िрд╡ाрд╣, рдмрд╣ु-рд╡िрд╡ाрд╣ рдЖрджि рдХी рд╢िрдХाрд░ рдеीं рдФрд░ рдкूрд░्рдгрд░ूрдк рд╕े рдкुрд░ुрд╖ों рдкрд░ рдЖрд╢्рд░िрдд рдеीं। рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдЙрдирдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдХाрдиूрди рдмрдиाрдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рдЙрдЪिрдд рд╣ै। рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рдк्рд░рддि рдЗрд╕ рд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╕рд╣ाрдиुрднूрддि рдХे рдЖрдзाрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдоूрд▓рд░ рдмрдиाрдо рдУрд░ेрдЧрди' рдХे рд╡ाрдж рдоें рдХрд╣ा рд╣ै рдХि 'рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХे рд╕ंрдШрд░्рд╖ рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдмрдиाрд╡рдЯ рддрдеा рдЙрдирдХे рд╕्рдд्рд░ीрдЬрди्рдп рдХाрд░्рдп рдЙрди्рд╣ें рджु:рдЦрдж рд╕्рдеिрддि рдоें рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं। рдЕрддः рдЙрдирдХी рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдХुрд╢рд▓рддा рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдЬрдирд╣िрдд рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдЬाрддि, рд╢рдХ्рддि рдФрд░ рдиिрдкुрдгрддा рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦा рдЬा рд╕рдХे। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЕрдиुреж 42 рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рд╕ूрддि рдЕрд╡рдХाрд╢ (maternity relief) рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдиुреж 15 (1) рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै। рд░ाрдЬ्рдп рдХेрд╡рд▓ рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рддрдеा рдЕрди्рдп рдРрд╕ी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдоें рдЙрдирдХे рд▓िрдП рд╕्рдеाрди рднी рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै । рджेрдЦिрдпे- рджрдд्рддाрдд्рд░ेрдп рдмрдиाрдо рд╕्рдЯेрдЯ" рдХा рд╡िрдиिрд╢्рдЪрдп। рдпूрд╕ुрдл рдЕрдм्рджुрд▓ рдЕрдЬीрдЬ рдмрдиाрдо рдмрдо्рдмрдИ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рднाрд░рддीрдп рджрдг्рдб рд╡िрдзाрди рдХी рдзाрд░ा 497 рдХी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХрддा рдХो рдЪुрдиौрддी рджी рдЧрдИ рдеी। рдЗрд╕ рдзाрд░ा рдХे рдЕрдзीрди рдЬाрд░рдХрд░्рдо (adultery) рдХे рдЕрдкрд░ाрдз рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рдкुрд░ुрд╖ рд╣ी рджрдг्рдбрдиीрдп рд╣ोрддा рд╣ै, рд╕्рдд्рд░ी рдирд╣ीं। рдк्рд░ाрд░्рдеी рдХो рднाрд░рддीрдп рджंрдб рд╡िрдзाрди рдХी рдзाрд░ा 497 рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЬाрд░рдХрд░्рдо рдХे рдЕрдкрд░ाрдз рдХे рд▓िрдП рджंрдбिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЙрд╕рдиे рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рд░िрдЯ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдХे рдзाрд░ा 497 рдХो рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुреж 15 (1) рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдмрддाрдпा рдХ्рдпोंрдХि рдзाрд░ा 497 рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЗрд╕ рдЕрдкрд░ाрдз рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рдкुрд░ुрд╖ рдоुрдЦ्рдп рдЕрднिрдпुрдХ्рдд рдХे рд░ूрдк рдоें рджрдг्рдбрдиीрдп рд╣ै, рдХिрди्рддु рд╡्рдпрднिрдЪाрд░िрдгी рдХो рдЧौрдг рдЕрднिрдпुрдХ्рдд (abettor) рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рджрдг्рдбिрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा, рдЕрддः рд╡िрднेрдж рдХेрд╡рд▓ рд▓िंрдЧ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै рдФрд░ рдЕрдиुрдЪिрдд рд╣ै। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдзाрд░ा 497 рдХो рд╡ैрдз рдоाрдиा, рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХेрд╡рд▓ 'рд▓िंрдЧ' рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕्рдеिрддि рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдХाрдиूрди рдоें рдЕрдм рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕ंрд╢ोрдзिрдд рджрдг्рдбрд╡िрдзि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрдм рд╕्рдд्рд░ी рдХो рднी рд╕рдоाрди рджрдг्рдб рджिрдпा рдЬाрдпрдЧा рдпрджि рд╡рд╣ рдЕрдкрд░ाрдз рдХो рдЙрдХрд╕ाрдиे рдоें рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓ेрддी рд╣ै।         рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдпे рднी рд╡िрд╢ेрд╖ рдЙрдкрдмрди्рдз рдХिрдпे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЬैрд╕े рдмाрд▓рдХों рдХे рд▓िрдП рдиिःрд╢ुрд▓्рдХ рдФрд░ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдпा рдЙрдирдХे рд╢ोрд╖рдг рд╕े рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдмрдиाрдпे рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдЕрдиुреж 15 (1) рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╣ोंрдЧे। рдХिрди्рддु рдпрд╣ рдз्рдпाрди рд░рд╣े рдХि рдЕрдиुреж 15 (3) рд╕्рдд्рд░िрдпों рдФрд░ рдмाрд▓рдХों рдХे рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдмрдиाрдиे рдХी рдЕрдиुрдорддि рджेрддा рд╣ै, рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдмाрдд рдоें рдкुрд░ुрд╖ों рдХे рд╕рдоाрди рд╕ुрд╡िрдзा рджेрдиे рдХा рдЙрдкрдмрди्рдз рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै। рджेрдЦिрдпे - рдЕंрдЬрдирд░ाрдп рд░ाрдп рдмрдиाрдо рд╕ेрдХ्рд░ेрдЯрд░ी рд╡ेрд╕्рдЯ рдмंрдЧाрд▓ рд░ाрдЬ्рдп рдХा рдиिрд░्рдгрдп।

рдЕрдиुреж 15 (4) рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдпे рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди | рдЗрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдХी рдпा рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 29 рдХे рдЦंрдб 2 рдХी рдХोрдИ рдмाрдд рд░ाрдЬ्рдп рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкिрдЫреЬे рд╣ुрдП рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рдХिрди्рд╣ी рд╡рд░्рдЧों рдХी рдЙрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рдпा рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों рдФрд░ рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЙрдкрдмंрдз рдХрд░рдиे рд╕े рдиिрд╡ृрдд рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧी

        рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 (4), рдЕрдиुреж 15 (1) рдФрд░ (2) рдХे рд╕ाрдоाрди्рдп рдиिрдпрдо рдХा рджूрд╕рд░ा рдЕрдкрд╡ाрдж рд╣ै। рдпрд╣ рдЦंрдб рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╢ोрдзрди рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1951 рдж्рд╡ाрд░ा рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ंрд╢ोрдзрди рдордж्рд░ाрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдмрдиाрдо рдЪрдо्рдкाрдХрдо рджोрд░ाрдИ рд░ाрдЬрди рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдиिрд░्рдгрдп рдХे рдкрд░िрдгाрдо рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдордж्рд░ाрд╕ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдПрдХ рд╕ाрдо्рдк्рд░рджाрдпिрдХ рд░ाрдЬाрдЬ्рдЮा рдЬाрд░ी рдХрд░рдХे рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоेрдбिрдХрд▓ рдФрд░ рдЗрди्рдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдХाрд▓ेрдЬों рдоें рд╡िрднिрди्рди рдЬाрддिрдпों рдФрд░ рд╕рдоुрджाрдпों рдХे рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рд╕्рдеाрдиों рдХा рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЕрдиुрдкाрдд рдиिрдпрдд рдХिрдпा рдеा। рд╕्рдеाрдиों рдХा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдзрд░्рдо, рд╡рд░्рдг рдФрд░ рдЬाрддि рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдеा, рдХ्рдпोंрдХि рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рд╣ी рд╕्рдеाрди рдеे рдЬिрдирдХे рдкूрд░े рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕ рдХे рдпोрдЧ्рдпрддрдо рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рднी рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдирд╣ीं рдоिрд▓ рд╕рдХрддा рдеा, рдЬрдм рдХि рджूрд╕рд░े рд╕рдоुрджाрдп рдХे рдЕрдкेрдХ्рд╖ा- рд╕рдоुрджाрдп рдХृрдд рдХрдо рдпोрдЧ्рдпрддा рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рд╕्рд╡рддः рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдоिрд▓ рдЬाрддा рдеा। рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЙрдХ्рдд рдХाрдиूрди рдХो рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рди्рдпाрдпोрдЪिрдд рдмрддाрдпा рдХि рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЬрдирддा рдХे рд╕рднी рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдпे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рдеा, рдЬैрд╕ा рдХि рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдиीрддि-рдиिрджेрд╢рдХ рддрдд्рд╡ों рдХे рдЕрдиुреж 45 рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╣ै। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рд░ाрдЬाрдЬ्рдЮा рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдзрд░्рдо, рдоूрд▓рд╡ंрд╢ рдФрд░ рдЬाрддि рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХी рдпोрдЧ्рдпрддा рдкрд░ рдирд╣ीं। рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдиीрддि-рдиिрджेрд╢рдХ рддрдд्рд╡ рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рдоूрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдкрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдмрдо्рдмрдИ рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдПрдХ рдоाрдорд▓े рдоें рд░ाрдЬ्рдп рдж्рд╡ाрд░ा рд╣рд░िрдЬрди рдХाрд▓ोрдиी рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рднूрдоि рдХे рдЕрдзिрдЧ्рд░рд╣рдг рдХो рдЕрдиुреж 15 (1) рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╢ूрди्рдп рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा।

        рдЗрди рджो рдиिрд░्рдгрдпों рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╡िрдзाрди (рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╢ोрдзрди) рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1951 рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдиुреж 15 рд╕ंрд╢ोрдзिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЕрдиुреж 15 (4) рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд░ाрдЬ्рдп рдХिрди्рд╣ीं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рддрдеा рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдПрд╡ं рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों рдФрд░ рдЖрджिрд╡ाрд╕िрдпों рдХी рдЙрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै।

        рдз्рдпाрди рд░рд╣े рдХि рдЦंрдб (4) рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдЙрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдмрди्рдз рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдХ्рд╖рдо рдмрдиाрддा рд╣ै, рди рдХि рдЙрд╕ рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдХाрд░्рдпों рдХो рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рджाрдпिрдд्рд╡ рдЖрд░ोрдкिрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдХेрд╡рд▓ рд╡िрд╡ेрдХीрдп рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै, рдЕрд░्рдеाрдд् рдпрджि рд░ाрдЬ्рдп рдЙрдЪिрдд рд╕рдордЭे рддो рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдмрдиा рд╕рдХрддा рд╣ै рдмрд╢рд░्рддे рдХि рд╡рд╣ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡рд░्рдЧ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкिрдЫрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ो। рдк्рд░рд╢्рди рд╕рдоाрдЬ рдХा рдХौрди-рд╕ा рд╡рд░्рдЧ рдЙрдХ्рдд рд╢्рд░ेрдгी рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЖрддा рд╣ै ? рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧ рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рд░ाрдЬ्рдп рдХो рд╣ै, рдХिрди्рддु рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рд░ाрдЬ्рдп рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдЕंрддिрдо рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрдЪिрдд рдоाрдорд▓ों рдоें рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХो рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХрд░рдиे рдФрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдпोрдЬрди рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬ्рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдоाрдкрджрдг्рдбों рдХे рдЬाँрдЪрдиे рдХी рдкूрд░्рдг рд╢рдХ्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдкिрдЫрдб़े' рдФрд░ 'рдЕрдзिрдХ рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧ' рдоें рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै:         рдмाрд▓ाрдЬी рдмрдиाрдо рдоैрд╕ूрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЕрдиुреж 15 (4) рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдоेрдбिрдХрд▓ рдФрд░ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдХाрд▓ेрдЬों рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╣ेрддु рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП рд╕्рдеाрдиों рдХा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХिрдпा рдеा рдЬो рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдеा : рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП 28 рдк्рд░рддिрд╢рдд, рдЕрдзिрдХ рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП 22 рдк्рд░рддिрд╢рдд, рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों рдФрд░ рдЖрджिрд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд▓िрдП 18 рдк्рд░рддिрд╢рдд । рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░ 68 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕्рдеाрди рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдеे। рдХुрдЫ рдпोрдЧ्рдпрддрдо рдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдпों рдиे рдЙрдХ्рдд рд░ाрдЬाрдЬ्рдЮा рдХी рд╡ैрдзрддा рдХो рдЪुрдиौрддी рджी рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХрдо рдЕंрдХ рдкाрдиे рд╡ाрд▓े рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧ рдХे рдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдпों рдХो рд╕्рд╡рддः рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдоिрд▓ рдЬाрддा рдеा, рдЬрдм рдХि рдЕрдзिрдХрддрдо рдЕंрдХ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рднी рдЗрд╕ рд░ाрдЬाрдЬ्рдЮा рдХे рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдирд╣ीं рдоिрд▓ рдкाрддा рдеा। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि 'рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों' рдФрд░ 'рдЕрдзिрдХ рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों' рдХे рдмीрдЪ рдХिрдпा рдЧрдпा рдЙрдк-рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдЕрдиुреж 15 (4) рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рди्рдпाрдпोрдЪिрдд рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрдиुреж 15 (4) рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рджोрдиों рджृрд╖्рдЯिрдпों рд╕े рдкिрдЫрдб़ेрдкрди рдХी рдкрд░िрдХрд▓्рдкрдиा рдХрд░рддा рд╣ै, рди рдХि рдХेрд╡рд▓ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдпा рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ। рдХोрдИ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡рд░्рдЧ рдкिрдЫрдб़ा рд╡рд░्рдЧ рд╣ै рдпा рдирд╣ीं, рдЗрдирдХे рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдХे рд▓िрдП рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдЬाрддि рд╣ी рдПрдХ рдоाрдд्рд░ рдХрд╕ौрдЯी рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЧрд░ीрдмी, рдкेрд╢ा рдФрд░ рдиिрд╡ाрд╕ рд╕्рдеाрди рдЖрджि рдмाрддों рдкрд░ рднी рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд░ाрдЬाрдЬ्рдЮा рдоें рдХिрд╕ी рд╡рд░्рдЧ рдХे рдкिрдЫрдб़ेрдкрди рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рдЬाрддि рдХो рдЖрдзाрд░ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдоैрд╕ूрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдкрдиाрдпे рдЧрдпे рддрд░ीрдХे рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХी рд╕ूрдЪी рдоें рдЙрди рд╕рднी рдЬाрддिрдпों рдФрд░ рд╕рдоुрджाрдпों рдХो рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдЬिрдирдХे рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдФрд╕рдд рдк्рд░рддि рд╣рдЬाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рдФрд╕рдд рд╕े рдХुрдЫ рд╣ी рдКрдкрд░ рдпा рдЙрд╕рдХे рд▓рдЧрднрдЧ рдеा। рдЗрд╕ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рдоुрдЦ्рдп рджोрд╖ рдпрд╣ рдеा рдХि рдЗрд╕рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХी рд╕ूрдЪी рдоें рд░ाрдЬ्рдп рдХी 90 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ो рдЧрдпी рдеी рдФрд░ рдЗрд╕рд╕े рднी рд╡िрдЪिрдд्рд░ рдмाрдд рдпрд╣ рдеी рдХि рдЗрд╕рдоें рд╕े 68 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕्рдеाрди рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпे рдЧрдпे рдеे।         рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдЕрдзिрдХрддрдо рднाрдЧ рдХो рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиा рди्рдпाрдпोрдЪिрдд рдирд╣ीं рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдЕрдиुреж 15 (4) рдХा рд╕рд░ाрд╕рд░ рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддा рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдоें рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП 68 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕्рдеाрди рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдиा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рд╕ाрде рдХрдкрдЯ ( fraud ) рдХрд░рдиे рдХे рд╕рдоाрди рд╣ै। рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 (4) рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдмрдиाрдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рджेрддा рд╣ै, рдХिрди्рддु рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдЕрдирди्рдп рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдмрдиाрдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдирд╣ीं рджेрддा। рд░ाрдЬ्рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХी рдЙрди्рдирддि рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдоें рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╢ेрд╖ рд╡рд░्рдЧों рдХी рдЙрди्рдирддि рдХी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХрд░рдиा рди्рдпाрдпोрдЪिрдд рдирд╣ीं। рдпрджि рдпोрдЧ्рдп рдФрд░ рдХुрд╢рд▓ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдкाрдиे рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рдХिрдпा рдЬाрдпेрдЧा рддो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╣िрдд рдХी рдХ्рд╖рддि рд╣ोрдЧी। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдХрд╣ा рдХि рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдХुрд▓ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा 50 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕े рдЕрдзिрдХ рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।         рдЬрдиाрд░्рджрди рд╕ुрдм्рдмाрд░ाрдпा рдмрдиाрдо рдоैрд╕ूрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдмाрд▓ाрдЬी рдХे рдоुрдХрджрдоे рдоें рджिрдпा рдЧрдпा рдиिрд░्рдгрдп рдХेрд╡рд▓ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдпे рдЧрдпे рдЖрд░рдХ्рд╖рдгों рдХो рд▓ाрдЧू рд╣ोрддा рд╣ै, рдЕрддрдПрд╡ рдоैрд╕ूрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рд░ाрдЬाрдЬ्рдЮा рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдФрд░ рдЖрджिрд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЧрдпा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдЙрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдирд╣ीं рд╣ै।         рдЖрди्рдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдмрдиाрдо рдпूреж рдПрд╕реж рд╡ीреж рджрд▓рд░ाрдо' рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЖрди्рдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдПрдХ рдЖрджेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рд░рдХाрд░ी рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬों рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдиिрдпрдо рдмрдиाрдпे। рдЗрди рдиिрдпрдоों рдХे рдЕрдзीрди рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬों рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдк्рд░рддिрдпोрдЧी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕рдоें рдмैрдардиे рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдеा рдХि рдЕрдн्рдпрд░्рдеी рдпा рддो рдк्рд░ी-рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдХोрд░्рд╕ рдкाрд╕ рд╣ो рдпा рд╣ाрдпрд░ рд╕ेрдХेंрдбрд░ी рдХोрд░्рд╕। рдк्рд░рддिрдпोрдЧी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рдЕंрдХ рдкाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рдпोрдЧ्рдпрддाрдиुрд╕ाрд░ рджिрдпा рдЬाрдиा рдеा। 40 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕्рдеाрди рд╣ाрдпрд░ рд╕ेрдХेंрдб्рд░ी рдХोрд░्рд╕ рдкाрд╕ рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдеे। рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдЖрджेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ा 25 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕्рдеाрди рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा। рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХी рд╕ूрдЪी рдмँрдХрд╡рд░्рдб рдХ्рд▓ाрд╕ेрдЬ рдХрдоीрд╢рди рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдеी। рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдиे, рдЬो рдк्рд░ी-рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдХोрд░्рд╕ рдкाрд╕ рдеा, рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдЙрди рдпोрдЧ्рдпрддाрдУं (рдк्рд░ी-рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдХोрд░्рд╕ рдФрд░ рд╣ाрдпрд░ рд╕ेрдХेंрдбрд░ी рдХोрд░्рд╕) рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдпे рдЧрдпे рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдкрд░ рд╣ाрдпрд░ рд╕ेрдХेंрдбрд░ी рдХोрд░्рд╕ рдХे рд▓िрдП 40 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕्рдеाрди рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдкрд░ рддрдеा рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП 25 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕्рдеाрди рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдкрд░ рдЖрдкрдд्рддि рдХी। рдЙрд╕рдХा рдХрд╣рдиा рдеा рдХि рдЙрдХ्рдд рдиिрдпрдо рдЕрдиुреж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЙрд╕рдиे рджрд▓ीрд▓ рджी рдХि рдЙрд╕рдиे рдк्рд░рддिрдпोрдЧी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╣ाрдпрд░ рд╕ेрдХेंрдбрд░ी рдХोрд░्рд╕ рдкाрд╕ рдЕрдн्рдпрд░्рдеी рд╕े рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рдЕंрдХ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпे рд╣ैं, рдлिрд░ рднी рдЙрд╕े рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдирд╣ीं рдоिрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै।         рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдЬрдм рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдЖрдзाрд░ рдк्рд░рддिрдпोрдЧी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдмрдиाрдИ рдЧрдпी рдеी рддो рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдкाрдд्рд░ рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╣िрдд рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдпोрдЧ्рдпрддाрдУं рдХे рдмीрдЪ рдЕрди्рддрд░ рдХрд░рдиा рдФрд░ рдЙрдирдоें рд╕े рдХिрд╕ी рд╡рд░्рдЧ рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рд╕्рдеाрдиों рдХा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХिрд╕ी рднी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рди्рдпाрдпोрдЪिрдд рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा, рдХ्рдпोंрдХि рдРрд╕े рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдпрд╣ рд╣ोрдЧा рдХि рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рдХो (рдк्рд░ी-рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕рдЯी рдХोрд░्рд╕ рдкाрд╕ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी) рдХो рдЙрд╕ рджрд╢ा рдоें рднी рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдк्рд░ाрдк्рдд рди рд╣ो рд╕рдХेрдЧा рдЬрдм рдХि рдЙрд╕рдХे рдЕंрдХ рдж्рд╡िрддीрдп рд╡рд░्рдЧ (рд╣ाрдпрд░ рд╕ेрдХेंрдбрд░ी рдХोрд░्рд╕ рдкाрд╕ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी) рдХे рдЕрдн्рдпрд░्рдеी рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ों। рдЕрддः рдк्рд░ी-рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдХोрд░्рд╕ рдФрд░ рд╣ाрдпрд░ рд╕ेрдХेंрдбрд░ी рдХोрд░्рд╕ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрдн्рдпिрд░्рдердпों рдХा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдордирдоाрдиा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрди рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдХिрдпा рдЧрдпा рдЕрди्рддрд░ рдХिрд╕ी рднी рджृрд╖्рдЯि рдХे рдиिрдпрдо рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп (рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬ рдХे рд▓िрдП рдпोрдЧ्рдпрддрдо рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХा рдЪрдпрди) рд╕े рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╕рдо्рдмрди्рдз рдирд╣ीं рд░рдЦрддा рд╣ै। рдЙрдХ्рдд рдиिрдпрдо рдЕрдиुреж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЕрддः рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ैं।         рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे 25 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рдмाрд░े рдоें рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЙрд╕ рдЖрджेрд╢ рдХो рдЕрдиुреж 15 (4) рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХी рдРрд╕ी рд╕ूрдЪी рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдП рд╡рд╣ рдЖрдзाрд░ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ेрдЧी। рдХिрди्рддु рдЬाрддि рдХो рдЖрдзाрд░ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдЖрд░्рдеिрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ, рдиिрд╡ाрд╕, рдЙрдкрдЬीрд╡िрдХा рдЖрджि рдХे рд╕्рддрд░ рдХो рдЖрдзाрд░ рдмрдиाрдиा рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд▓िрдП рдЕрдзिрдХ рд╢्рд░ेрдпрд╕्рдХрд░ рд╣ै। рд╡िрдЪाрд░рдгीрдп рдоुрдЦ्рдп рдк्рд░рд╢्рди рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЙрдХ्рдд рд╕ूрдЪी рдХिрди-рдХिрди рдмाрддों рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрдХрд░ рдмрдиाрдИ рд╣ै। рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХी рд╡рд░्рдЧों рдХी рд░ूрдв़िрдпों, рд╕рдоाрдЬ рдХे рдЕрди्рдп рд╡рд░्рдЧों рд╕े рдЙрд╕рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз, рдЙрдирдХी рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрдХрд░ рддैрдпाрд░ рдХी рдЧрдИ рд╕ूрдЪी рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ी рдПрдХ рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╕ूрдЪी рдоाрдиी рдЬाрдпेрдЧी। рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдоाрдорд▓े рдоें рдЬो рд╕рд░рдХाрд░ी рдЖрджेрд╢ рдиिрдХाрд▓ा рдЧрдпा рд╣ै, рд╡рд╣ рдмँрдХрд╡рд░्рдб рдХ्рд▓ाрд╕ेрдЬ рдХрдоीрд╢рди рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рдЙрд╕рдиे рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕рднी рдЬिрд▓ों рдХा рджौрд░ा рдХिрдпा рд╣ै, рд╡िрднिрди्рди рдЬाрддिрдпों рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХो рд╕ाрде рд▓िрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХे рдиिрд╡ाрд╕ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЬाрдХрд░ рдЙрдирд╕े рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी рд╣ै। рдиिрд╡ाрд╕ рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдкрд░ рдз्рдпाрди рджिрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХे рд░рд╣рди-рд╕рд╣рди рдХे рд╕्рддрд░ рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХिрдпा рд╣ै। рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рдХिрдпा рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖рдг-рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдоें рдЙрдирдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рддрдеा рддрдд्рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдЖँрдХрдб़े рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдХे рдЙрдирдХे рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд╕्рддрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी рд╣ै рдФрд░ рдЙрдирдХी рд░ूрдв़िрдпों рдЖрджि рдХो рднी рдз्рдпाрди рдоें рд▓िрдпा рд╣ै। рдЗрди рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЖрдпोрдЧ рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рд╡िрднिрди्рди рд╕्рд░ोрддों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै рдЬिрд╕े рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рдПрд╡ं рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рдоाрдиा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдоाрдорд▓े рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рддैрдпाрд░ рдХी рдЧрдИ рд╕ूрдЪी рдЖрдпोрдЧ рдХी рдХुрд╢рд▓ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै, рдЕрддः рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕े рдЕрдиुреж 15 (4) рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै।         рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рд╕ीрдоा рдХा рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै, рдпрд╣ рд╕ुрд╕्рдеिрд░ рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рд╣ै рдХि рдЖрд░рдХ्рд╖рдг 50 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕े рдЕрдзिрдХ рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЪूंрдХि рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдоाрдорд▓े рдоें рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХुрд▓ 43 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣ै, рдЕрддः рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рдПрд╡ं рди्рдпाрдпोрдЪिрдд рд╣ै। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрд╡рд▓ोрдХрди рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдпрдж्рдпрдкि рдХिрд╕ी рд╡рд░्рдЧ рдпा рд╕рдоुрджाрдп рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЬाрддि рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдкिрдЫрдб़ा рд╡рд░्рдЧ рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рддрдеाрдкि рдпрджि рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЬाрддि рд╣ी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдПрд╡ं рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкिрдЫрдб़ी рд╣ुрдИ рдкाрдпी рдЬाрддी рд╣ै рддो рдРрд╕ी рдЬाрддि рдХो рдЙрд╕рдХे рдиाрдо рд╕े рд╣ी рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХी рд╕ूрдЪी рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдРрд╕ा рдХрд░рдиे рд╕े рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 (4) рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा рдХ्рдпोंрдХि рд╕्рд╡рдпं рдЬाрддि рднी рдиाрдЧрд░िрдХ рдХा рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рд╣ै। рдРрд╕ी рдЬाрддि рдХे рд▓िрдП рдЕрдиुреж 15 (4) рдХे рдЕрдзीрди рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рд╕ांрд╡िрдзाрдиिрдХ рд╣ोрдЧा। рдХिрди्рддु рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХि рдпрджि рдПрдХ рдЬाрддि рдХो рдПрдХ рдмाрд░ рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХी рд╕ूрдЪी рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै рддो рд╡рд╣ рд╕рд░्рд╡рджा рдЙрд╕ рд╕ूрдЪी рдоें рдмрдиी рд░рд╣ेрдЧी। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рддे рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рдпрджि рд╕рд░рдХाрд░ рдпрд╣ рд╕рдордЭрддी рд╣ै рдХि рдХोрдИ рдЬाрддि, рдЬिрд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХी рд╕ूрдЪी рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдЙрди्рдирддि рдХे рдРрд╕े рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдпी рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдпрд╣ рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдЙрд╕े рд╕ांрд╡िрдзाрдиिрдХ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै; рддो рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХी рд╕ूрдЪी рдХा рд╕рдоुрдЪिрдд рдкुрдирд░्рд╡िрд▓ोрдХрди рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рдЙрд╕ рдЬाрддि рдХो рдЙрд╕ рд╕ूрдЪी рд╕े рдиिрдХाрд▓ рджेрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд▓िрдпा рдЧрдпा рдиिрд░्рдгрдп рдПрдХ рд╡ाрдж рдпोрдЧ्рдп рд╡िрд╖рдп рд╣ोрдЧा।         рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд░ाрдЬ्рдп рдмрдиाрдо рдк्рд░рджीрдк рдЯрдг्рдбрди' рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдПрдХ рд╕рд░рдХाрд░ी рд░ाрдЬाрдЬ्рдЮा рдж्рд╡ाрд░ा рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों, рдкрд╣ाрдб़ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬों рдоें рджाрдЦिрд▓े рдХे рд▓िрдП рд╕्рдеाрдиों рдХा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХिрдпा। рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕े рджрд▓ीрд▓ рджी рдЧрдпी рдХि рдЗрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рд▓ोрдЧ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдПрд╡ं рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╣ैं, рдЕрддः рдпрд╣ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХे рд▓िрдП рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╣ेрддु рд╕्рдеाрдиों рдХा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै, рдХिрди्рддु рдкрд╣ाрдб़ी рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХे рд▓िрдП рдкрджों рдХा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╣ै। рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдоाрди्рдп рдирд╣ीं рдард╣рд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдмрд╣ुрдордд рдХे рд▓िрдпे рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХी 80 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдПрдХ рд╕рдЬाрддीрдп рд╡рд░्рдЧ рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╡े рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд▓ोрдЧ рдирд╣ीं рд╣ैं । рдЙрдирдХे рдкेрд╢े рд╡िрднिрди्рди рд╣ैं। рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди-рд╕्рддрд░ рд╡िрднिрди्рди рд╣ै। рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХो рд╕्рд╡рдпं рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЧाँрд╡ों рдоें рд░рд╣рдиे рд╕े рдХोрдИ рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рдХा рдирд╣ीं рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЧाँрд╡ों рдоें рдбाрдХ्рдЯрд░ों рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрдиा рд╡рд╣ाँ рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдПрд╡ं рдЖрд░्рдеिрдХ рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे рдиाрдЧрд░िрдХ рдирд╣ीं рдмрдиा рджेрддा рд╣ै। рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХी рдЧрд░ीрдмी рднी рдЙрдирдХे рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХा рдЖрдзाрд░ рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЙрдирдХे рд▓िрдП рд╕्рдеाрдиों рдХा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ो। рдЧрд░ीрдмी рддो рд╕ाрд░े рднाрд░рддрд╡рд░्рд╖ рдоें рд╣ै।         рдкрд╣ाрдб़ी рдПрд╡ं рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХे рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХो рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рдмрддाрддे рд╣ुрдП рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЗрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдПрд╡ं рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╣ैं। рдкिрдЫрдб़ेрдкрди рдХो рдЖрд░्рдеिрдХрдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЬांрдЪा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे рдХि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рднाрдЧ рдХो рдХिрддрдиे рдордиुрд╖्рдпों рдХो рд╕рдо्рднाрд╡िрдд рд░ूрдк рд╕े рднрд░рдг- рдкोрд╖рдг рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд╣ै। рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди-рд╕्рддрд░ рдХ्рдпा рд╣ै рдФрд░ рдЙрдирдХी рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдХी рд╕ीрдоा рдХ्рдпा рд╣ै। рдЖрд░्рдеिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдРрд╕े рд▓ोрдЧों рдХो рдПрдХ рдкिрдЫрдб़ा рд╡рд░्рдЧ рдоाрдиा рдЬाрдпेрдЧा рдпрджि рд╡े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╕ाрдзрдиों рдХा рдк्рд░рднाрд╡ी рдвंрдЧ рд╕े рдЙрдкрдпोрдЧ рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрддे рд╣ैं। рдЬрд╣ाँ рдХाрдлी рднूрдоि рдЦाрд▓ी рдкрдб़ी рд╣ै, рдЕрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд╣ै, рд▓ोрдЧ рдЕрдирдкрдв़ рд╣ैं рдФрд░ рдЬिрдирдХे рдкाрд╕ рдиाрдордоाрдд्рд░ рдХी рд╕рдо्рдкрдд्рддि рд╣ै, рдпрд╣ рд╕рдм рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкिрдЫрдб़ेрдкрди рдХी рдиिрд╢ाрдиी рд╣ै। рдЖрд╡ाрдЧрдорди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдЙрдкрд▓рдм्рдз рди рд╣ोрдиे рд╕े рдЗрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдк्рд░рднाрд╡ी рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा рд╕рдо्рднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ाँ рд▓ोрдЧ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╣ैं। рдкрд╣ाрдб़ी рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рд▓ोрдЧ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд░ूрдк рд╕े рднी рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧ рдХे рдиाрдЧрд░िрдХ рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдХे рди рд╣ोрдиे рд╕े рдЙрдирдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЧрддि рдЕрд╡рд░ुрдж्рдз рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рди рддो рдЙрди्рд╣ें рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдЕрд░्рде рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡ рдХा рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рди рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рддि рд╡े рдЬाрдЧрд░ूрдХ рд╣ी рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдЬрд╣ाँ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдпा рдкेрд╢े рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдмाрдзाрдУं рдХे рдХाрд░рдг рд▓ोрдЧों рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдк्рд░рддि рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд рдЙрджाрд╕ीрдирддा рд╣ै। рдпрд╣ рдПрдХ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдкिрдЫрдб़ेрдкрди рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै। рдкрд╣ाрдб़ी рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рджुрд░्рдЧрдо рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ैं। рдЙрдирдоें рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХी рдХрдоी рд╣ै।         рдХुрдоाрд░ी рдХेреж рдПрд╕реж рдЬрдпрд╢्рд░ी рдмрдиाрдо рдХेрд░рд▓ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдкिрдЯीрд╢рдирд░ рдХेрд░рд▓ рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдЗрдЬрд╣ाрд╡ा рд╕рдоुрджाрдп рдХी рдеी। рдпрдж्рдпрдкि рд╡рд╣ рдЖрд░рдХ्рд╖рдгों рдХी рдХोрдЯि рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЖрддी рдеी рддрдеाрдкि рдЙрд╕े рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдкाрдиे рдирд╣ीं рджिрдпा рдЧрдпा рдХि рдЙрд╕рдХे рдХुрдЯुрдо्рдм рдХी рдЖрдп рд╡िрд╣िрдд рд╕ीрдоा рд╕े рдЕрдзिрдХ рдеी। рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдпрд╣ рд╕ीрдоा рдЙрд╕ рдЖрдпोрдЧ рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡िрд╣िрдд рдХी рдЧрдИ рдеी рдЬो рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ाрдд्рдордХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╣ुрдП рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХे рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рдЕрд╡рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЖрдпोрдЧ рдЗрд╕ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪा рдХि рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрдж्рдзрддि рдХा рдлाрдпрджा рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХेрд╡рд▓ рдЬाрддि рдпा рд╕рдоुрджाрдп рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╣ी рдеा рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рд▓ाрдн рдзрдиाрдв्рдп рд▓ोрдЧों рдХो рдоिрд▓ рд░рд╣ा рдеा, рди рдХि рдиिрд░्рдзрди рд▓ोрдЧों рдХो। рдЕрддрдПрд╡ рдЖрдпोрдЧ рдиे рдпрд╣ рд╕ुрдЭाрд╡ рджिрдпा рдХि рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे рд▓िрдпे рд╕ाрдзрди рдПрд╡ं рдЬाрддि рдпा рд╕рдоुрджाрдп рдХी рдХрд╕ौрдЯी рдЕрдкрдиाрдИ рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдпे рдЬिрд╕рд╕े рдиिрд░्рдзрди рдФрд░ рдпोрдЧ्рдп рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХे। рдЖрдпोрдЧ рдиे рдЗрд╕ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЖрдп рдХे рд╕्рддрд░ рдХो рдЖрдзाрд░ рдоाрдиा рдФрд░ рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдиिрдХाрд▓ा рдХि рдЬिрдирдХी рдЖрдп рд╕рднी рд╕्рд░ोрддों рд╕े 10,000 рд░ुрдкрдпे рд╕े рдХрдо рд╣ै рд╡े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖ाрдд्рдордХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╣ुрдП рд╡рд░्рдЧ рдоें рдЖрддे рд╣ैं। рдкिрдЯीрд╢рдирд░ рдХे рдХुрдЯुрдо्рдм рдХी рдЖрдп 10,000 рд░ुрдкрдпे рд╕े рдЕрдзिрдХ рдеी, рдЕрддрдПрд╡ рдЙрд╕рдХा рдиाрдо рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрд╡рд░्рдЬिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।         рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдЖрдп рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдкिрдЯीрд╢рдирд░ рдХे рдЕрдкрд╡рд░्рдЬрди рд╕े рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 (4) рдХे рдЕрдзीрди рдкिрдЫрдб़ाрдкрди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖ाрдд्рдордХ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдХिрд╕ी рдиाрдЧрд░िрдХ рд╡рд░्рдЧ рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкिрдЫрдб़ेрдкрди рдХो рдЕрднिрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрд╕ी рдиाрдЧрд░िрдХ рдХी рдЬाрддि рдоुрдЦ्рдп рдХрд╕ौрдЯी рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХोрдИ рдЬाрддि рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдЕрдерд╡ा рдоुрдЦ्рдп рдХрд╕ोрдЯी рдирд╣ीं рд╣ोрддी, рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкिрдЫрдб़ेрдкрди рдХे рд▓िрдП рдиिрд░्рдзрдирддा рдиिрд╢्рдЪрдпाрдд्рдордХ рдФрд░ рдЕрд╡рдзाрд░рдХ рддрдд्рд╡ рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкिрдЫрдб़ाрдкрди рдХाрдлी рд╣рдж рддрдХ рдиिрд░्рдзрдирддा рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ोрддा рд╣ै। рдиिрд░्рдзрдирддा рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкिрдЫрдб़ेрдкрди рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕рдо्рднाрд╡्рдп рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЙрдирдХी рдЬाрддि рдХे рдХाрд░рдг рдФрд░ рддीрд╡्рд░ рдмрди рдЬाрдпे। рдЗрд╕рд╕े рдпрд╣ рджрд░्рд╢िрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рдкिрдЫрдб़ेрдкрди рдХा рдЕрд╡рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рдоें рдЬाрддि рдФрд░ рдиिрд░्рдзрдирддा рджोрдиों рд╣ी рд╕ुрд╕ंрдЧрдд рд╣ैं। рдиिрд░्рдзрдирддा рд╕्рд╡рдпं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкिрдЫрдб़ेрдкрди рдХा рдЕрд╡рдзाрд░рдХ рддрдд्рд╡ рдирд╣ीं рд╣ै। рдиिрд░्рдзрдирддा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкिрдЫрдб़ेрдкрди рдХे рд╕рди्рджрд░्рдн рдоें рд╕ुрд╕ंрдЧрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ाрдд्рдордХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдХोрдИ рдЖрд╕ाрди рдмाрдд рдирд╣ीं рд╣ै।         рдЗрд╕рдХा рдЕрд╡рдзाрд░рдг рд░ाрдЬ्рдп рдХा рдХाрдо рд╣ै। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХी рдЕрдзिрдХाрд░िрддा рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рд╡िрдиिрд╢्рдЪрдп рдХрд░рдиे рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै рдХि рдХ्рдпा рд▓ाрдЧू рдХी рдЧрдИ рдХрд╕ौрдЯिрдпाँ рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╣ैं। рдпрджि рдпрд╣ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै рдХि рдЬो рдХрд╕ौрдЯिрдпाँ рд▓ाрдЧू рдХी рдЧрдИ рд╣ैं, рд╡े рдЙрдЪिрдд рдФрд░ рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╣ैं рддो рдЗрди рдХрд╕ौрдЯिрдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ाрдд्рдордХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╣ुрдП рд╡рд░्рдЧों рдХा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 (4) рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдУं рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╣ोрдЧा।         рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рд░ाрдЬ्рдп рдмрдиाрдо рдиिрд╡ेрджिрддा рдЬैрди' (1981) рдХा рдоाрдорд▓ा рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдЕрдиुреж 15 (4) рдкрд░ рдЖрдзुрдиिрдХрддрдо рдФрд░ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдорд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдПрдХ рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХ рдЖрджेрд╢ рдХो рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЕрдзीрди рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдк्рд░ी-рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬों рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдоेрдбिрдХрд▓ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдФрд░ рдЕрдиु- рд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि рдХे рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЕрд░्рд╣рддा рдЕंрдХ рд╕рдо्рдмрди्рдзी рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░्рдгрд░ूрдк рд╕े рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। рд░ाрдЬ्рдп рдХे 6 рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬों рдоें MBBS рдХोрд░्рд╕ рдХे рд▓िрдП рдХुрд▓ рд╕्рдеाрди 720 рдеे рдЬिрд╕рдоें рд╕े 15 рд╕्рдеाрди рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि/рдЕрдиुреж рдЬрдирдЬाрддि рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдеे। рд╡िрдиिрдпрдо 20 рдХे рдЕрдзीрди рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдП рди्рдпूрдирддрдо рдЕрд░्рд╣рддा рдЕंрдХ 50% рдХुрд▓ рдЕंрдХ рдХा рдФрд░ 33% рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡िрд╖рдп рдоें рд╡िрд╣िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдХिрди्рддु рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि/рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि рдХे рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХे рд▓िрдпे рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ 40% рдФрд░ 30% рд╣ी рд╡िрд╣िрдд рдХिрдпे рдЧрдпे рдеे। рд╡िрдиिрдпрдо рдХे рдЕрдзीрди рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि/рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि рдХे рдЕрдн्рдпिрд░्рдердпों рдХे рд▓िрдП рди्рдпूрдирддрдо рдЕрд░्рд╣рддा рдЕंрдХ рдоें рдЫूрдЯ рджेрдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рдеी। рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдХुрд▓ 9400 рдЫाрдд्рд░ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдП рдЬिрдирдоें рд╕े 623 рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि/рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि рдХे рдЫाрдд्рд░ рдеे। рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдХे 108 рдоें рд╕े рдХेрд╡рд▓ 18 рдФрд░ рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि рдХे 108 рдоें рд╕े рдХेрд╡рд▓ 2 рдЫाрдд्рд░ рди्рдпूрдирддрдо рдЕрд░्рд╣рддा рдЕंрдХ рдкाрдХрд░ рдЙрдд्рддीрд░्рдг рд╣ुрдП। рдЗрд╕рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╕рдоिрддि рдиे рдЗрди рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП рдЕрд░्рд╣рддा рдЕंрдХ рдоें 5% рдХी рдЫूрдЯ рдк्рд░рджाрди рдХी। рдЗрд╕ рдЫूрдЯ рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдХे рдХेрд╡рд▓ 25 рдФрд░ рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि рдХे рдХेрд╡рд▓ 3 рд╕्рдеाрди рднрд░े рдЬा рд╕рдХे। рдЗрд╕ рджूрд╕рд░ी рдмाрд░ рдЫूрдЯ рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдоें рдЗрди рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рд╕्рдеाрдиों рдоें рд╕े рдХाрдлी рд╕्рдеाрди рд░िрдХ्рдд рд░рд╣ рдЧрдпे। рддрдд्рдкрд╢्рдЪाрдд् рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдк्рд░рд╢्рдиाрд╕्рдкрдж рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХ рдЖрджेрд╢ рдЬाрд░ी рдХрд░рдХे рдЗрди рджो рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП рди्рдпूрдирддрдо рдЕрд░्рд╣рддा рдЕंрдХ рдХी рд╢рд░्рдд рдХो рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рджिрдпा। рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЕрдиुреж 15 (4) рдХे рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рдиे рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЗрд╕े рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा। рдХिрди्рддु рдЕрдкीрд▓ рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдиिрд░्рдгрдп рдХो рдЙрд▓рдЯ рджिрдпा рдФрд░ рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХ рдЖрджेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ा рди्рдпूрдирддрдо рдЕрд░्рд╣рддा рдЕंрдХ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХी рд╢рд░्рдд рдХो рдШрдЯाрдиे рдХे рдЖрджेрд╢ рдХो рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдоेрдбिрдХрд▓ рдкрд░िрд╖рдж् рдХा рд╡िрдиिрдпрдо 2 рдЬो рди्рдпूрдирддрдо рдЕрд░्рд╣рддा рдЕंрдХ рдХी рд╢рд░्рдд рд╡िрд╣िрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдЖрджेрд╢ाрдд्рдордХ рдирд╣ीं рд╡рд░рди् рдХेрд╡рд▓ рдиिрджेрд╢ाрдд्рдордХ рд╣ै рдЕрддः рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХ рдЖрджेрд╢ рдЙрд╕рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рдЕрд░्рд╣рддा рдХो рдмрджрд▓ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрдиुреж 15 (4) рдХे рдЕрдзीрди рд░ाрдЬ्рдп рдХा рд╕ांрд╡िрдзाрдиिрдХ рджाрдпिрдд्рд╡ рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЗрди рд╡рд░्рдЧों рдХी рдЙрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рд╣рд░ рд╕рдо्рднрд╡ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░े рдФрд░ рд╡рд╣ рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬों рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЯेрдХрдиिрдХрд▓ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдП рд╕्рдеाрдиों рдХा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै। рд░ाрдЬ्рдп рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХो рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╢рд░्рддें рд▓рдЧा рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдпрджि рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХो рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ो рддो рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдЕрд░्рд╣рддा рдФрд░ рд╢рд░्рддों рдоें рдпрдеोрдЪिрдд рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╡िрдиिрдпрдо 20 рдХे рдЕрдзीрди рд░ाрдЬ्рдп рдХो рди्рдпूрдирддрдо рдЕрд░्рд╣рддा рдЕंрдХ рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдиुрд╕ाрд░ рдЫूрдЯ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрди рд╡рд░्рдЧों рдХे рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХो рди्рдпूрдирддрдо рдЕрд░्рд╣рддा рдЕंрдХ рдХी рд╢рд░्рдд рдоें рдкूрд░्рдг рдЫूрдЯ рджेрдиा рдЕрдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рдирд╣ीं рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рд╕े рдЕрдиुреж 15 (4) рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдмिрд╣ाрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдорд▓ेрди्рджु рдХुрдоाрд░ рдмрдиाрдо рдмिрд╣ाрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдиिрд░्рдгрдп рдХो рдЙрд▓рдЯ рджिрдпा рдЬिрд╕рдоें рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдЧрдпा рдеा рдХि рдЙрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧ рдХे рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдЕрд░्рд╣рддा рдЕंрдХ рдХो рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХ рдЖрджेрд╢ рд╕े рдХрдо рдХрд░рдиा рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рдЕрдиुреж 15 (4) рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддा рд╣ै। рдХ्рдпा рдРрд╕े рдоाрддा-рдкिрддा рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╡्рдпрдХ्рддि рдЬो рдкрд╣рд▓े рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдХे рдеे рдХिрди्рддु рдмाрдж рдоें рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рдоें рд╕ंрдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ो рдЧрдпे рдеे, рдж्рд╡ाрд░ा рдкुрдиः рд╕ंрдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХрд░рдХे рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдмрди рдЬाрдиे рдкрд░ рдзाрд░ा 15 рдФрд░ 29 рдХे рдЕрдзीрди рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдкрджों рдХे рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рджाрд╡ा рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै ?         рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рдк्рд░рдзाрдиाрдЪाрд░्рдп рдЧुрдг्рдЯूрд░ рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬ рдмрдиाрдо рд╡ाрдИ рдоोрд╣рди рд░ाрд╡" рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдЙрдаाрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдХे рдоाрддा-рдкिрддा рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╕े рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдХे рдеे। рд╡े рджोрдиों рдХिрд╕ी рд╕рдордп рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рдоें рд╕ंрдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ो рдЧрдпे рдеे। рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдЕрдкрдиे рдоाрддा-рдкिрддा рдХे рд╕рдо्рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдкैрджा рд╣ुрдЖ рдеा। рдЖрди्рдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рдк्рд░рдпोрдЬрди рдХे рд▓िрдП рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рдоें рд╕ंрдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рдкिрдЫрдб़ी рдЬाрддि рдХा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдиे рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдП рджिрдпे рдЖрд╡ेрджрди рдоें рдЕрдкрдиे рдХो рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧ рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдЙрд▓्рд▓िрдЦिрдд рдХिрдпा। рдХिрди्рддु рд╡рд╣ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдкाрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рди рд╣ो рд╕рдХा। рддрдд्рдкрд╢्рдЪाрдд् рд╡рд╣ рд╣िрди्рджू рдзрд░्рдо рдоें рд╕ंрдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ो рдЧрдпा рдФрд░ "рд╣िрди्рджू рдзрд░्рдо рдХी рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдоें рдЙрд╕े рдкुрдиः рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा рдеा।" рдкрд░ рдЙрд╕рдиे рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЖрд╡ेрджрди рдХिрдпा рдХि рд╡рд╣ рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдЧुрдг्рдЯूрд░ рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдеा। рдЙрд╕рдХा рдЪрдпрди рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा। рдХिрди्рддु рдмाрдж рдоें рдХाрд▓ेрдЬ рдХे рдк्рд░рдзाрдиाрдЪाрд░्рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрд╕рдХे рдЪрдпрди рдХो рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд░рдж्рдж рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдХि рд╡рд╣ рдЬрди्рдо рд╕े рд╣िрди्рджू рдирд╣ीं рдеा। рдк्рд░рдзाрдиाрдЪाрд░्рдп рдиे рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЖрди्рдз्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдПрдХ рдЖрджेрд╢ рдХा рдЕрд╡рд▓рдо्рдмрди рдХिрдпा। рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдиे рдЕрдкрдиे рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХो рд░рдж्рдж рдХрд░рдиे рдХी рд╡िрдзिрдоाрди्рдпрддा рдХो рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдЪुрдиौрддी рджी।         рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдХे рдкिрдЯीрд╢рди рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдЬрдм рдХिрд╕ी рдЬाрддि рдХे рд╕рджрд╕्рдп, рдЬिрд╕ рдЬाрддि рд╕े рдЙрд╕ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдоाрддा-рдкिрддा рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рдоें рд╕ंрдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ुрдП рдеे, рдЙрд╕ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдкुрдиः рдЙрд╕ рдЬाрддि рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓ेрддे рд╣ैं рддो рд╡рд╣ рдкुрди: рдЙрд╕ рдЬाрддि рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдмрди рдЬाрддा рд╣ै, рдФрд░ рдЙрд╕ рдЬाрддि рдХा рд╕рджрд╕्рдп рд╣ोрдиे рдХे рдиाрддे рдЬो рдХि рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рд╣ै; рд╡рд╣ рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬ рдоें рдкрджों рдХे рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рджाрд╡ा рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рд╡िрдиिрд╢्рдЪрдп рдХрд░рдиा рдЙрд╕ рдЬाрддि рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдХा рдХाрдо рд╣ै рдХि рд╡े рдЙрд╕ рдЬाрддि рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЙрд╕ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं рдЕрдерд╡ा рдирд╣ीं। рдЪूँрдХि рдЬाрддि рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХा рдПрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдЧрдарди рд╣ै рдЬो рдХि рдЙрдирдХे рд░ीрддि-рд░िрд╡ाрдЬों рдоें рд╢ाрд╕िрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рдЕрддः рд╡े рдпрджि рдЙрдирдХे рд░ीрддि-рд░िрд╡ाрдЬों рдоें рдпрд╣ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ो, рддो рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдХिрд╕ी рдирдП рд╕рджрд╕्рдп рдХो рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╡े рдХिрд╕ी рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╕рджрд╕्рдп рдХा рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЕрддрдПрд╡ рдЖрди्рдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдкाрдиे рдХे рд▓िрдпे рдЬाрд░ी рдХिрдП рдЧрдпे рдиिрдпрдо рдоें рдпрд╣ рдЙрдкрдмрди्рдз рдХि рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдХा рд╕рджрд╕्рдп рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬрди्рдо рд╕े рд╣िрди्рджू рдпा рд╕िрдХ्рдЦ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдЕрд╡ैрдз рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдЖрджेрд╢ рдХे рдЦрдг्рдб 3 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдХा рд╕рджрд╕्рдп рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬрди्рдо рд╕े рд╣िрди्рджू рдпा рд╕िрдХ्рдЦ рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╕ुрд╕ंрдЧрдд рд╕рдордп рдкрд░ рд╣िрди्рджू рдпा рд╕िрд╡рдЦ рдзрд░्рдо рдХा рдоाрдирдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।         рдЬрдЧрджीрд╢ рд╕рд░рди рдмрдиाрдо рднाрд░рдд рд╕ंрдШ' рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдордж्рд░ाрд╕ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХा рдПрдХ рдоेрдбिрдХрд▓ рд╕्рдиाрддрдХ рдеा। рдЙрд╕рдХे рдкिрддा рдХा рд╕्рдеाрдиाрди्рддрд░рдг рджिрд▓्рд▓ी рд╣ो рдЧрдпा। рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдиे рдЪрд░्рдо-рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдоें рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рдбिрдЧ्рд░ी рдХे рд▓िрдП рджिрд▓्рд▓ी рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдХिрдпा। рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдХो рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдЕंрдХ рдоिрд▓े рдХिрди्рддु рдлिрд░ рднी рдЙрд╕े рдЗрд╕рд▓िрдП рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдирд╣ीं рдоिрд▓ा рдХ्рдпोंрдХि рдПрдХ рдиिрдпрдо рдХे рдЕрдзीрди 60% рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕्рдеाрди рджिрд▓्рд▓ी рдХे рд╕्рдиाрддрдХों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпे рдЧрдпे рдеे। 35% рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕्рдеाрди рд╕ाрдоाрди्рдп рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеिрдпों рдХे рд▓िрдП, рдЬिрд╕рдоें рджिрд▓्рд▓ी рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеा, рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдиे рдЙрдХ्рдд рдиिрдпрдо рдХी рд╡िрдзिрдоाрди्рдпрддा рдХो рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЪुрдиौрддी рджी рдХि рдЗрд╕рд╕े рдЕрдиुреж 14 рдФрд░ 15 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рд╣ोрддा рдеा। рд░ेрд╕्рдкाрди्рдбेрдг्рдЯ рдХी рдУрд░ рд╕े рдЙрдХ्рдд рдиिрдпрдо рдХो рджो рдЖрдзाрд░ों рдкрд░ рдЙрдЪिрдд рдмрддाрдпा рдЧрдпा। рдк्рд░рдердо рдпрд╣ рдХि рдЕрди्рдп рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рднी рдРрд╕ी рдиीрддि рдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рджूрд╕рд░े рдпрд╣ рдХि рдЫाрдд्рд░ों рдХे рдЖрди्рджोрд▓рди рдХे рдХाрд░рдг рдРрд╕ा рдХрд░рдиा рдкрдб़ा। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рд╕рд░्рд╡рд╕рдо्рдорддि рд╕े рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдЙрд╕ी рдХे рдЫाрдд्рд░ों рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдП рд╕्рдеाрдиों рдХा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдЕрдиुреж 15 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддा рд╣ै। рд╕ंрд╕्рдеाрдЧрдд рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рд╢िрдХ्рд╖ाрдд्рдордХ рдПрд╡ं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рддрде्рдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдирд╣ीं। рджिрд▓्рд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ाрдд्рдордХ рдпा рдЖрд░्рдеिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рджेрд╢ рдХे рдЕрди्рдп рднाрдЧ рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдкिрдЫрдб़ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдпोрдЧ्рдпрддा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рджिрд▓्рд▓ी рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдЫाрдд्рд░ों рдХे рдЖрди्рджोрд▓рди рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрддः 60% рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рд╕ंрд╕्рдеाрдЧрдд рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдпрджि рдХिрд╕ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдоें рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ैं рдЬैрд╕े рдЕрд╕рди्рддुрд▓рди рджूрд░ рдХрд░рдиा рдпा рдкिрдЫрдб़ाрдкрди рдЖрджि।         рдЖрд░рддी рдмрдиाрдо рдЬрдо्рдоू рдПрдг्рдб рдХाрд╢्рдоीрд░' 1981 рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдЕрд╕рди्рддुрд▓рди рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиे рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬों рдоें рдПрдореж рдмीреж рдмीреж рдПрд╕реж рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХो рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдХि рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдЕрд╕्рдкрд╖्рдЯ рдФрд░ рдордирдоाрдиा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЬिрдирдоें рдЕрд╕рди्рддुрд▓рди рд╣ै рдЕрддः рд╡рд╣ рдЕрдиुреж 15 (4) рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддा рд╣ै। рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдХुрд▓ 50 рд╕्рдеाрдиों рдоें рд╕े 25% рд╕्рдеाрди рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╡िрднिрди्рди рднाрдЧों рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдЕрд╕рди्рддुрд▓рди рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рдПрдХ рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा рдЬाрд░ी рдХрд░рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдЕрд╕рди्рддुрд▓рди рдХे рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдХुрдЫ рдЧाँрд╡ों рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рджिрдпा рдЧрдпा рдеा рдЬो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкिрдЫрдб़े рдеे। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдЗрди рдЧांрд╡ों рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкिрдЫрдб़े рдоाрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рдаोрд╕ рдЖрдзाрд░ рдирд╣ीं рдеा рдЕрддः рдЗрди рдЧाँрд╡ों рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЧाँрд╡ों рдХे рдмीрдЪ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рдФрд░ рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдеा।

рд╕рдорддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ | рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 | рд╡िрдзि рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд╕рдорддा рдЕрдерд╡ा рд╡िрдзिрдпों рдХे рд╕рдоाрди рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे рдЖрдзाрд░ | Classification of Right to Equality

рд╕рдорддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ | рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 | рд╡िрдзि рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд╕рдорддा рдЕрдерд╡ा рд╡िрдзिрдпों рдХे рд╕рдоाрди рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे рдЖрдзाрд░ | Classification of Right to Equality




        рдЬैрд╕ा рдХि рд╡िрджिрдд рд╣ै, рдХिрд╕ी рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рд╕ंрд╡िрдзाрдиिрдХрддा рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдпे рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХा рдХोрдИ рд╕рдоुрдЪिрдд рдЖрдзाрд░ рд╣ै рдпा рдирд╣ीं। рдпрд╣ рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рд╡िрднिрди्рди рдЖрдзाрд░ों рдкрд░ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬैрд╕े-рд╕рдордп рддрдеा рд╕्рдеाрди рдоें рдЕрди्рддрд░, рдордиुрд╖्рдп рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдоें рдЕрди्рддрд░, рднौрдЧोрд▓िрдХ рдХाрд░рдг, рдордиुрд╖्рдп рдХे рдкेрд╢ा рдХाрд░्рдп рдЖрджि рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЖрджि । рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рдоुрдЦ्рдп рдЖрдзाрд░ों рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै-

1-рднौрдЧोрд▓िрдХ рджрд╢ाрдУं рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг:

        рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд "рднाрд░рдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдЕрди्рджрд░" рд╡ाрдХ्рдпांрд╢ рдХा рдпрд╣ рддाрдд्рдкрд░्рдп рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рд╕рдо्рдкूрд░्рдг  рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╣ी рдХाрдиूрди рд╣ो। рднिрди्рди-рднिрди्рди рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рднिрди्рди-рднिрди्рди рдХाрдиूрди рд▓ाрдЧू рдХिрдпे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдПрдХ рд╣ी рдк्рд░ाрди्рдд рдХрдИ рднौрдЧोрд▓िрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рднिрди्рди-рднिрди्рди рдХाрдиूрди рд▓ाрдЧू рдХिрдпे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдРрд╕े рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдкрд░ рдпрд╣ рдХрд╣рдХрд░ рдЖрдкрдд्рддि рдирд╣ीं рдЙрдаाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рдХि рдПрдХ рдХाрдиूрди рдк्рд░ाрди्рдд рдХे рдПрдХ рднाрдЧ рдоें рддो рд▓ाрдЧू рд╣ोрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХे рджूрд╕рд░े рднाрдЧ рдоें рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рд╡िрднिрди्рди рднाрдЧों рдХी рднौрдЧोрд▓िрдХ рд╕्рдеिрддि рднिрди्рди рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХाрдиूрди рд╣ों। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоाрдорд▓े рджिрдпे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं-
        рдХृрд╖्рдг рд╕िंрд╣ рдмрдиाрдо рд╕्рдЯेрдЯ рдСрдл рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди' рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдоाрд░рд╡ाрдб़ рд▓ैрдг्рдб рд░ेрд╡ेрди्рдпू рдРрдХ्рдЯ, 1949 рдХी рд╕ांрд╡िрдзाрдиिрдХрддा рдкрд░ рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЖрдкрдд्рддि рдХी рдЧрдИ рдеी рдХि рдпрд╣ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдХेрд╡рд▓ рдоाрд░рд╡ाрдб़ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд▓ाрдЧू рд╣ोрддा рд╣ै, рдкूрд░े рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдирд╣ीं рд▓ाрдЧू рд╣ोрддा рд╣ै, рдЕрддः рдпрд╣ рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рд╣ै। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдЙрдХ्рдд рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╡ैрдз рд╣ै। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдоाрд░рд╡ाрдб़ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕्рдеिрддि рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдХाрдиूрди рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдеा। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдпрджि рд╡िрднिрди्рди рдЪुрдиाрд╡ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЙрдирдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рдЕрдиु- рд╕ाрд░ рдЪुрдиाрд╡ рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рднिрди्рди-рднिрди्рди рддिрдеिрдпाँ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ैं рддो рдпрд╣ рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рднाрд╡ рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬाрдпेрдЧा
        рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░ рдмрдиाрдо рд╕्рдЯेрдЯ рдСрдл рдЙрдб़ीрд╕ा рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдб़ीрд╕ा рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдиे рд╕рдб़рдХ рдпाрддाрдпрдд рдХा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрдХрд░рдг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рджो рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдкाрд░िрдд рдХिрдпे। рдПрдХ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдПрдХ рднाрдЧ рдоें рд▓ाрдЧू рд╣ोрддा рдеा рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рд░ाрдЬ्рдп рдХे рджूрд╕рд░े рднाрдЧ рдоें рд▓ाрдЧू рд╣ोрддा рдеा, рдХ्рдпोंрдХि рджोрдиों рднाрдЧों рдХी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдХाрдлी рдЕрди्рддрд░ рдеा। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЗрд╕ рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХो рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा।
        рдЧोрдкीрдЪрди्рдж्рд░ рдмрдиाрдо рджिрд▓्рд▓ी рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдИрд╕्рдЯ рдкंрдЬाрдм рдкрдм्рд▓िрдХ рд╕ेрдл्рдЯी рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1949 рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдХुрдЫ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХो рдЕрд╢ाрди्рдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рдЙрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рдЕрдкрд░ाрдз рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЕрднिрдпुрдХ्рддों рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг (trial) рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕рд░рд▓, рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдФрд░ рд╢ीрдШ्рд░рддрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╡िрд╣िрдд рдХी рдЧрдИ рдеी, рдЬो рд╕ाрдоाрди्рдп рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕े рднिрди्рди рдеी। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЗрд╕ рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХो рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдоें рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдПрдХ рд╡िрд╡ेрдХрдкूрд░्рдг рдФрд░ рдмोрдзрдЧрдо्рдп рдЕрди्рддрд░рдХ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдеा।
        рдкीреж рд░ाрдЬेрди्рдж्рд░ рдмрдиाрдо рдордж्рд░ाрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЙрд╕ рдХाрдиूрди рдХो рдЕрд╡ैрдз рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЬिрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХो рдЬिрд▓े рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЬिрд▓े рдХी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬों рдоें рдЫाрдд्рд░ों рдХे рджाрдЦिрд▓ рдХрд░рдиे рдХा рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдХोрдЯा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХा рдк्рд░рд╢्рдирдЧрдд рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдХोрдИ рд╡िрд╡ेрдХрдкूрд░्рдг рд╕рдо्рдмрди्рдз рдирд╣ीं рдеा। рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдпोрдЧ्рдпрддрдо рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬों рдоें рднрд░्рддी рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЪुрдирдиा рдеा, рдХिрди्рддु рдЬिрд▓े рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕ीрдЯों рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХी рдкूрд░्рддि рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХी, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ рдиिрдпрдо рдХे рдХाрд░рдг рдХिрд╕ी рдЬिрд▓े рдХी рдЕрдЪ्рдЫी рдпोрдЧ्рдпрддा рд╡ाрд▓े рдЫाрдд्рд░ों рдХे рджाрдЦिрд▓े рдХो рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рдеा, рдЬрдм рдХि рджूрд╕рд░े рдЬिрд▓ों рдХे рдХрдо рдпोрдЧ्рдпрддा рд╡ाрд▓े рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХो рднрд░्рддी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рдеा। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдпрд╣ рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖рддः рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рд╣ै, рдЕрддः рдЕрдоाрди्рдп рд╣ै।

2- рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рд╡िрднेрдж:

        рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рд╡рдпं рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рд╣ै рдФрд░ рд╕ाрдзाрд░рдг рдиाрдЧрд░िрдХों рд╕े рднिрди्рди рд╣ै। рдЕрддрдПрд╡ рдпрджि рдХोрдИ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕ाрде рднिрди्рди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдЬो рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рд╕ाрде рдирд╣ीं рдХрд░рддा, рддो рд╡рд╣ рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬाрдпेрдЧा।
        рд╕ोрдорджрдд्рдд рдмрдиाрдо рдкंрдЬाрдм рд░ाрдЬ्рдп' рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рд░ाрдЬ्рдп рдХो рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдк्рд░рдпोрдЬрдиों рдХे рд▓िрдП рднूрдоि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे, рд╡िрд╢ेрд╖ рдЙрдж्рдпोрдЧों рдХा рдЪुрдиाрд╡ рдХрд░рдиे рдФрд░ рднूрдоि рдХा рдЕрдзिрдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░ рдЙрд╕े рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдк्рд░рдпोрдЬрди рдоें рдШोрд╖िрдд рдХрд░рдиे рдФрд░ рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧिрддाрдУं рдоें рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рджैрд╡ рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдРрд╕ा рдХрд░рддे рд╕рдордп рдЙрд╕े рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं, рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рддрдеा рджूрд╕рд░े рддрд░्рдХрд╕ंрдЧрдд рддрдд्рд╡ों рдкрд░ рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрдирдоें рдХोрдИ рд╡िрднेрдж рдХा рдк्рд░рд╢्рди рдирд╣ीं рдЙрдаेрдЧा рдХि рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдХिрд╕ी рдиिрдЬी рдЙрдж्рдпोрдЧ рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХो рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрди рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै।
        рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ “рд╕рдЧीрд░ рдЕрд╣рдордж рдмрдиाрдо рд╕्рдЯेрдЯ рдСрдл рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢" рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоें рд╕ृрдЬिрдд рдПрдХाрдзिрдХाрд░ рдХो рд╡ैрдз рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рд╣ै। “рдмाрдмूрд░ाрдо рдмрдиाрдо рдмाрдо्рдмे рд╣ाрдЙрд╕िंрдЧ рдмोрд░्рдб" рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдХि рд░ाрдЬ्рдп рдРрд╕ी рд╡िрдзि рдмрдиा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬो рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░िрдпों рдХो рддो рд▓ाрдЧू рд╣ोрддी рд╣ै, рдХिрди्рддु рд╕рд░рдХाрд░ рдпा рдХिрд╕ी рд╕्рдеाрдиीрдп рдк्рд░ाрдзिрдХाрд░ी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЪрд▓ाрдИ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдлैрдХ्рдЯрд░िрдпों рдХो рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рдРрд╕ी рд╡िрдзिрдпां рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рдирд╣ीं рд╣ोंрдЧी। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░, рд╕рд░рдХाрд░ рдпрджि рдПрдХ рдмैрдЩ्рдХрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░рддी рд╣ै рддो рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдмрдХाрдпा рд░ुрдкрдпों рдХी рд╡рд╕ूрд▓ी рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ुрд╡िрдзाрдПं рджी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं рдЬो рджूрд╕рд░े рдмैрдЩ्рдХрд░ों рдХो рдирд╣ीं рджी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं, рдХ्рдпोंрдХि рд░ाрдЬ्рдп рдХा рдмрдХाрдпा рдзрди рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд╕рдорд╕्рдд рдЬрдирддा рдХी рд╕рдо्рдкрдд्рддि рд╣ै। рдЗрд╕ी рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡рд╣ рд╡िрдзि рдЬो рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдиिрдЬी рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдЕрдкрдиे рджाрд╡ों рдХो рдк्рд░рд╡рд░्рддिрдд рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдзिрдХрддрдо рдкрд░िрд╕ीрдоाрд╡рдзि рдХा рдЙрдкрдмрди्рдз рдХрд░рддी рд╣ै, рднी рд╡ैрдз рд╣ोрдЧी।

3- рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рддрдеा рдХрд░-рд╡िрдзाрди [ Taxing Laws ]:

        рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдЙрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдФрд░ рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рдЪुрдиाрд╡ рдХрд░рдиे рдоें рдЬिрди рдкрд░ рд╡рд╣ рдХрд░ рд▓рдЧाрдпेрдЧी, рд╡्рдпाрдкрдХ рд╢рдХ्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै рдФрд░ рдХिрд╕ी рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдкрд░ рдХेрд╡рд▓ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдкрд░ рдЖрдкрдд्рддि рдирд╣ीं рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рдХि рд╡рд╣ рдХुрдЫ рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдФрд░ рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рдХрд░ рд▓рдЧाрддा рд╣ै рдФрд░ рджूрд╕рд░ों рдкрд░ рдирд╣ीं। рдХрд░ рд▓рдЧाрдиे рдХे рдк्рд░рдпोрдЬрди рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬ्рдп рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдФрд░ рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рд╕рдоुрдЪिрдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╡िрдзाрдирдордг्рдбрд▓ рдХो рди рдХेрд╡рд▓ рдХрд░ाрдзाрди рдХी рд╡рд╕्рддुрдУं рдоें рдФрд░ рдХрд░ाрдзाрди рдХी рд░ीрддि рдоें рдЪрдпрди рдХрд░рдиे рдХी рдХाрдлी рдЧुंрдЬाрдЗрд╢ рдФрд░ рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХрд░рдиे рдХी рдХाрдлी рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдмрд▓्рдХि рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рджрд░ рдпा рджрд░ों рдХे рдЕрд╡рдзाрд░рдг рдХे рд▓िрдпे рднी рдХाрдлी рдЧुंрдЬाрдЗрд╢ рдФрд░ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рд╣ै। рдРрд╕ी рд╡िрдзिрдпों рдХी рд╡ैрдзрддा рдХो рдХेрд╡рд▓ рддрднी рдЪुрдиौрддी рджी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै рдЬрдм рдХि рдЪुрдиाрд╡ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╡рд╣ рдХाрдиूрди рдЕрд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рдоाрди्рдп рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рди्рдпाрдпोрдЪिрдд рдирд╣ीं рдард╣рд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рдоें рд╡िрд╣िрдд рд╕рдорддा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХा рдЕрддिрд▓ंрдШрди рдХрд░рддा рд╣ै।
        рдИрд╕्рдЯ рдЗंрдбिрдпा рдЯोрдмॅрдХो рдХрдо्рдкрдиी рдмрдиाрдо рдЖрди्рдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд╡िрджेрд╢ों рд╕े рдЖрдпाрдд рдХी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╡рд░्рдЬिрдиिрдпा рддрдо्рдмाрдХू рдкрд░ рдмिрдХ्рд░ी рдХрд░ рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा рдеा; рд▓ेрдХिрди рджेрд╢ рдоें рдмрдиी рддрдо्рдмाрдХू рдХो рдЗрд╕ рдХрд░ рд╕े рдоुрдХ्рдд рд░рдЦा рдЧрдпा рдеा। рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдХि рд╡िрджेрд╢ी рддрдо्рдмाрдХू рдкрд░ рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा рдХрд░ рд╡ैрдз рд╣ै। рд╡ेрд╕्рдЯрд░्рди рдЗंрдбिрдпा рдеिрдпेрдЯрд░्рд╕ рдмрдиाрдо рдХैрди्рдЯोрдирдоेंрдЯ рдмोрд░्рдб рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдРрд╕े рд╕िрдиेрдоा рдЧृрд╣ों рдкрд░ рдЬो рдмрд╣ुрдд рдмреЬे рддрдеा рдзрдиी рдЖрдмाрджी рд╡ाрд▓े рдоुрд╣рд▓्рд▓े рдоें рд╕्рдеिрдд рдеे рддрдеा рдЬрд╣ाँ рд╢ौрдХीрди рдоिрдЬाрдЬ рдХे рдзрдиी рд▓ोрдЧ рд░рд╣рддे рдеे, рдЬो рд╕िрдиेрдоा рдХे рдЕрдзिрдХ рд╢ौрдХीрди рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЙрди рд╕िрдиेрдоा-рдЧृрд╣ों рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХ рдХрд░ рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा рдеा рдЬो рдЫोрдЯे рдеे рдЬिрдирдоें рдХрдо рд╕ीрдЯें рдеीं рдФрд░ рдРрд╕े рдоुрд╣рд▓्рд▓े рдоें рд╕्рдеिрдд рдеे рдЬрд╣ाँ рдХे рдиिрд╡ाрд╕ी рдЧрд░ीрдм рдеे рдФрд░ рдХрдо рд╕िрдиेрдоा рджेрдЦрддे рдеे। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдХрд░ рд╡ैрдз рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдкрд╣рд▓े рдХिрд╕्рдо рдХे рд╕िрдиेрдоा-рдЧृрд╣ों рдХो рдЕрдзिрдХ рдЖрдорджрдиी рд╣ोрддी рдеी, рдЕрддः рдЙрди्рд╣ें рдЕрдзिрдХ рдХрд░ рджेрдиा рдЪाрд╣िрдпे।
        рдЯ्рд╡ाрдИрдл़ोрд░्рдб рдЯी рдХрдо्рдкрдиी рд▓िрдоिрдЯेрдб рдмрдиाрдо рдХेрд░рд▓ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдХेрд░рд▓ рдк्рд▓ाрди्рдЯेрд╢рди рдПрдбीрд╢рдирд▓ рдЯैрдХ्рд╕ рдРрдХ्рдЯ, 1960 (1967 рдХे рд╕ंрд╢ोрдзрди рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрд╢ोрдзिрдд) рдХे рдЕрдзीрди рдХेрд░рд▓ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे 1- рдиाрд░िрдпрд▓, 2- рд╕ुрдкाрд░ी, 3- рд░рдмрд░, 4- рдХाрдлी, 5- рдЪाрдп, 6- рдЗрд▓ाрдпрдЪी рдФрд░ 7- рдоिрд░्рдЪ, рдЗрди рд╕ाрдд рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкौрдзों рдХी рдЦेрддी рдкрд░ рдПрдХ рджрд░ рд╕े 50 рд░ुрдкрдпे рдХрд░ рд▓рдЧाрдпा । рдкिрдЯिрд╢рдирд░ рдиे рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рд╡ैрдзрддा рдХो рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЪुрдиौрддी рджी рдХि рд╡рд╣ рдЕрдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХрд░рддा рд╣ै рддрдеा рдЕрд╕рдоाрдиों рдХे рд╕ाрде рд╕рдоाрди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкौрдзों рдкрд░ рдЙрдирдХी рдкैрджाрд╡рд░ рдкрд░ рдмिрдиा рдз्рдпाрди рджिрдпे рд╣ुрдП, рдПрдХ-рд╕рдоाрди рдХрд░ рд▓рдЧाрддा рд╣ै рдЬो рдЕрдиुреж 14 рдХा рдЕрддिрд▓ंрдШрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдЕрдиुреж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдпрдж्рдпрдкि рдЕрдзिрдиिрдпрдо 7 рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкौрдзों рдкрд░ рдПрдХ-рд╕рдоाрди рдХрд░ рд▓рдЧाрддा рд╣ै, рдХिрди्рддु рд╡рд╣ рдРрд╕े рдиिрдпрдо рднी рд╡िрд╣िрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╕рдоाрди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ै। рдиाрд░िрдпрд▓, рд╕ुрдкाрд░ी, рд░рдмрд░, рдХाрдлी рдФрд░ рдоिрд░्рдЪ рдХे рдкौрдзे рдЧिрди рд▓िрдпे рдЬाрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╣ेрдХ्рдЯेрдпрд░ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдкौрдзों рдХी рдХुрд▓ рд╕ंрдЦ्рдпा рдХो рдП рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╕ंрдЦ्рдпा рд╕े рд╡िрднाрдЬिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЪाрдп рдФрд░ рдЗрд▓ाрдпрдЪी рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдлрд╕рд▓ рдкैрджा рдХिрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рд╣ी рдХрд░ рд▓рдЧाрдиे рдХी рдоाрдк (Measure) рдХे рд░ूрдк рдоें рд▓े рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдРрд╕ा рд╡िрднिрди्рди рдкौрдзों рдХो рдХрд░ рд▓рдЧाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдоाрди рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкौрдзों рдХी рдкैрджाрд╡ाрд░ рдоें рд╡िрднिрди्рдирддा рдХी рд╕्рдеिрддि рд╡рд░्рд╖ा рдЖрджि рдХे рдХाрд░рдг рднी рд╣ोрддी рд╣ै, рдХिрди्рддु рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЗрд╕рдХे рдЕрди्рдп рдХाрд░рдг рднी рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЕрддः рдЕрдзिрдиिрдпрдо рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рдирд╣ीं рд╣ै।
        рдЬрдпрдкुрд░ рд╣ोрдЬрд░ी рдоिрд▓्рд╕ рдмрдиाрдо рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд╕ेрд▓्рд╕ рдЯेрдХ्рд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЕрдзीрди рдЬाрд░ी рдХी рдЧрдпी рд░ाрдЬрдХीрдп рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा рдХी рд╡ैрдзрддा рдХो рдЪुрдиौрддी рджी рдЧрдпी рдеी, рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЪाрд░ рд░ुрдкрдпे рд╕े рдХрдо рджाрдо рд╡ाрд▓े рд╕ाрдзाрд░рдг рд╡рд╕्рдд्рд░ों рдХो рд╡िрдХ्рд░рдп рдХрд░ рд╕े рдЫूрдЯ рдк्рд░рджाрди рдХी рдЧрдпी рдеी, рдХिрди्рддु рд╕ुрдИ рд╕े рдмुрдиे рд╡рд╕्рдд्рд░ों рдХो рд╡िрдХ्рд░рдп-рдХрд░ рд╕े рдЫूрдЯ рдирд╣ीं рджी рдЧрдпी рдеी। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рджोрдиों рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡рд╕्рдд्рд░ों рдоें рднेрдж рд╣ै। рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдиिрд░्рдзाрд░рдг рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХा рдХाрд░्рдп рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рд╣ोрдЬрд░ी рдХे рд╡рд╕्рдд्рд░ों рдХो рджूрд╕рд░े рд╡рд╕्рдд्рд░ों рдХी рднाँрддि рдХрд░ рд╕े рд╡िрдоुрдХ्рддि рдХ्рдпों рдирд╣ीं рджी рдЧрдпी рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрдзाрдпिрдХा рдХा рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ै।
        рдЖрд░реж рдХेреж рдЧрд░्рдЧ рдмрдиाрдо рднाрд░рдд рд╕ंрдШ' (рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдмिрдпрдпрд░ рдмाрдг्рдб рдХेрд╕) рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдмिрдпрд░рд░ рдмाрдг्рдб्рд╕ (рдЗрдо्рдпूрдиिрдЯीрдЬ рдПрдг्рдб рдЗрдХ्рдЬेрдо्рд╕рди्рд╕) рдЖрд░्рдбिрдиेрди्рд╕, 1981 рдФрд░ рд╡ाрдж рдоें рдЕрдзिрдиिрдпрдо рд╡िрдзिрдоाрди्рдпрддा рдХो рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЪुрдиौрддी рджी рдЧрдИ рдеी рдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдЕрдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рдФрд░ рдмिрдиा рддрд░्рдХрд╕ंрдЧрдд рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЕрддः рд╡рд╣ рдЕрдиुреж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдзाрд░ा 3 рдХे рдЕрдзीрди рдЙрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рдХुрдЫ рд╡िрдоुрдХ्рддिрдпाँ рдк्рд░рджाрди рдХी рдЧрдИ рд╣ैं, рдЬो рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдмिрдпрд░рд░ рдмाрдг्рдб рдХ्рд░рдп рдХрд░рдиे рдоें рдЕрдкрдиा рдзрди рд▓рдЧाрддे рд╣ैं। рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдмिрдпрд░рд░ рдмाрдг्рдб рдоें рдзрди рд▓рдЧाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рдзрди рдХे рд╕्рд░ोрдд рдХो рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмाрдз्рдп рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрдпेрдЧा рдФрд░ рди рд╣ी рдРрд╕े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдХोрдИ рдЬाँрдЪ рдХी рдЬा рд╕рдХेрдЧी। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдХाрд▓ा рдзрди рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдФрд░ рдХाрд▓ा рдзрди рди рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рдФрд░ рдмोрдзрдЧрдо्рдп рдЕрди्рддрд░рдХ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै рдЕрддः рд╡рд╣ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै। рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдФрд░ рдЕрди्рддрд░рдХ рдоें рддрд░्рдХрд╕ंрдЧрдд рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╣ै। рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХाрд▓ा рдзрди рдХो рдиिрдХाрд▓рдиा рд╣ै рддाрдХि рдЙрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рдк्рд░рдпोрдЬрдиों рдоें рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХे рдФрд░ рджेрд╢ рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ-рдЖрд░्рдеिрдХ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрдпा рдЬा рд╕рдХे। рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдпे рд╕рдорд╕्рдд рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдХाрд▓ा рдзрди рдХा рдиिрдХाрд▓рдиा рд╕рдо्рднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХा рдеा, рдЕрддрдПрд╡ рдпрд╣ рддрд░ीрдХा рдЕрдкрдиाрдиा рдкрдб़ा। рдХिрди्рддु рди्рдпाрдпाрдзिрдкрддि рдПреж рд╕ीреж рдЧुрдк्рдд рдиे рд╡िрд╕рдо्рдордд (dissent) рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдИрдоाрдирджाрд░ рдХрд░рджाрддा рдФрд░ рдХрд░ рдЕрдкрд╡ंрдЪрдирдХрд░्рддाрдУं рдЕрд░्рдеाрдд् рдмाрдг्рдб рдзाрд░рдХों рдХे рдмीрдЪ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдЕрдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╣ै рдФрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдЙрд╕рдХा рддрд░्рдХрд╕ंрдЧрдд рд╕рдо्рдмрди्рдз рдирд╣ीं рд╣ै, рдЕрддः рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдЕрдиुреж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै।
        “рд╡िрд╡िрдпрди рдЬोрд╕ेрдл рдлेрд░ोрд░ा рдмрдиाрдо рдирдЧрд░рдкाрд▓िрдХा рдиिрдЧрдо рдмृрд╣рдд्рддрд░ рдоुрдо्рдмрдИ " рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдмाрдо्рдмे рдмिрд▓्рдбिंрдЧ рд░िрдкेрдпрд░्рд╕ рдРрдг्рдб рд░ीрдХंрд╕्рдЯ्рд░рдХ्рд╢рди рдмोрд░्рдб рдРрдХ्рдЯ, 1969 рдХी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╡िрдзिрдоाрди्рдпрддा рдХो рдЪुрдиौрддी рджी рдЧрдпी рдеी। рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдоुрдо्рдмрдИ рд╢рд╣рд░ рдоें рд╡ाрд╕ - рд╕ुрд╡िрдзा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХрд░рдиा рдФрд░ рдкुрд░ाрдиी рдЗрдоाрд░рддों рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЬीрд╡рди-рд╕ंрдХрдЯ рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиा рдеा। рдоुрдо्рдмрдИ рд╢рд╣рд░ рдХी рдмрдв़рддी рд╣ुрдИ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдХाрд░рдг рд╡ाрд╕-рд╕ुрд╡िрдзा рдХी рдЕрдд्рдпрди्рдд рдХрдаिрдиाрдИ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो рдЧрдпी рд╣ै। рдкुрд░ाрдиी рдЗрдоाрд░рддें рдЬो рдХिрд░ाрдпे рдкрд░ рдЙрдаाрдИ рдЧрдИ рдеीं рдФрд░ рдЬीрд░्рдг-рд╢ीрд░्рдг рд╣ो рдЧрдИ рдеीं, рдЙрдирдХी рдЙрдирдХे рдоाрд▓िрдХ рдпा рддो рдорд░рдо्рдордд рдХрд░ाрддे рдирд╣ीं рдеे рдпा рдлिрд░ рдЕрдкूрд░्рдг рдорд░рдо्рдордд рдХрд░ाрддे рдеे। рдРрд╕ी рдЗрдоाрд░рддें рдЕрдЪाрдирдХ рдЧिрд░ рдЬाрддी рдеीं рдФрд░ рджुрд░्рдШрдЯрдиाрдУं рдХा рдХाрд░рдг рдмрди рдЬाрддी рдеीं। рджुрд░्рдШрдЯрдиाрдУं рд╕े рдмрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рдПрд╡ं рдЕрдЪ्рдЫी рд╡ाрд╕-рд╕ुрд╡िрдзा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░рдиे рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдоुрдо्рдмрдИ рд╡िрдзाрдирдордг्рдбрд▓ рдиे рдЙрдХ्рдд рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдкाрд░िрдд рдХिрдпा। рдкुрд░ाрдиी рдЗрдоाрд░рддों рдХो рдЧिрд░ाрдиे рдпा рдЙрдирдХी рдорд░рдо्рдордд рдХрд░ाрдиे рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдп рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдзाрд░ा 27 рдХे рдЕрдзीрди рдиिрд╡ाрд╕-рдЧृрд╣ों рдкрд░ рдПрдХ рдЙрдкрдХрд░ рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा। рдЙрдкрдХрд░ рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЗрдоाрд░рддों рдХो рдЙрдирдХी рдЖрдпु рдПрд╡ं рдмрдиाрд╡рдЯ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рддीрди рд╡рд░्рдЧों рдоें рдмाँрдЯा рдЧрдпा рдеा। рдкुрд░ाрдиी рдЗрдоाрд░рддों рдкрд░ рдЙрдкрдХрд░ рдХी рдоाрдд्рд░ा рдирдИ рдЗрдоाрд░рддों рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЕрдзिрдХ рдеी। рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕рднी рдЗрдоाрд░рддों рдкрд░, рдЪाрд╣े рд╡े рдирдИ рд╣ों рдпा рдкुрд░ाрдиी, рдЙрдкрдХрд░ рдХी рдоाрдд्рд░ा рд╕рдоाрди рджрд░ рд╕े рд▓рдЧाрдИ рдЧрдИ рдеी। рд▓рдЧाрдпे рдЧрдП рдЙрдкрдХрд░ рдХी рдоाрдд्рд░ा рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдирд╣ीं рдеी рдХि рдЗрдоाрд░рдд рдоें рдорд░рдо्рдордд рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै рдпा рдирд╣ीं। рдЕрдкीрд▓ाрд░्рдеी рдиे рдпрд╣ рджрд▓ीрд▓ рджी рдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुреж 14 рдПрд╡ं 19 (1) (рдЪ) рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддा рд╣ै, рдЕрддः рд╡рд╣ рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै।
         рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдж्рд╡ाрд░ा рднрд╡рдиों рдХा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рдЖрдзाрд░ों рдкрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рд╕े рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╕рдо्рдмрдж्рдз рд╣ै, рдЕрддः рдпрд╣ рдЕрдиुреж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै। рдиिрд╡ाрд╕ рдЧृрд╣ рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рдЧृрд╣ों рдХे рдмीрдЪ рдЕрди्рддрд░ рдХрд░рдХे рдиिрд╡ाрд╕-рдЧृрд╣ों рдкрд░ рдХрд░ рдЕрдзिрд░ोрдкिрдд рдХрд░рдиा рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рдирд╣ीं рд╣ै। рдЬीрд╡рди рд╕ंрдХрдЯ рдиिрд╡ाрд╕ рдЧृрд╣ों рдХे рдЧिрд░рдиे рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рдеा। рдпрдж्рдпрдкि рдиिрд╡ाрд╕ рдЧृрд╣ों рд╕े рднिрди्рди рдЗрдоाрд░рддों рд╕े рднी рдРрд╕ा рд╕ंрдХрдЯ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो рд╕рдХрддा рдеा। рддрдеाрдкि рдЙрд╕рдХी рдЧрдо्рднीрд░рддा рдЗрддрдиी рдирд╣ीं рдеी। рдЕрддः рдкूрд░्рд╡िрдХрддा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХрд░ рд▓рдЧाрдиा рдЕрд╡िрдзिрдоाрди्рдп рдпा рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрджि рд╡िрдзाрдирдордг्рдбрд▓ рдХिрд╕ी рдПрдХ рдкрдХ्рд╖ рдкрд░ рдХрд░ рд▓рдЧाрдиा рдЪाрд╣े рддो рдЙрд╕рдХे рд▓िрдпे рдпрд╣ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЕрди्рдп рд╕рднी рдкрдХ्рд╖ों рдкрд░ рднी рдХрд░ рд▓рдЧाрдпे। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЕрдкीрд▓ाрд░्рдеी рдХे рдЗрд╕ рддрд░्рдХ рдХो рднी рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा рдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЕрдзीрди рдорд░рдо्рдордд рдХाрд░्рдп рд╕े рдкुрд░ाрдиे рдордХाрдиों рдпा рдЙрдкेрдХ्рд╖िрдд рдЗрдоाрд░рддों рдХे рд╕्рд╡ाрдоिрдпों рдХो рд▓ाрдн рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдпे рдирдИ рдЗрдоाрд░рддों рдХे рдпा рд╕рддрд░्рдХ рдПрд╡ं рдХрд░्рдд्рддрд╡्рдпрд░рдд рд╕्рд╡ाрдоिрдпों рд╕े рдХрд░ рд╡рд╕ूрд▓ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд╕्рддुрддः рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ै। рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рдоाрдпोрдЬрдиों рдХी рдЕрди्рддрд░्рдиिрд╣िрдд рдЬрдЯिрд▓рддाрдУं рдХो рд╕ुрд▓рдЭाрдиे рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдпрд╣ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै рдХि рд╡िрдзाрдирдордг्рдбрд▓ों рдХो рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдмाрддों рдоें рдЕрдзिрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕्рд╡рд╡िрд╡ेрдХ рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЬाрдп, рдЕрд░्рдеाрдд् рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдРрд╕े рдмोрдзрдЧрдо्рдп рдЕрди्рддрд░ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ो рдЬिрд╕рдХा рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╣ो। рдРрд╕ा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे рдХाрд░рдг рдХिрди्рд╣ीं рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдХिрд╕ी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдкрдХ्рд╖ рдХो рд▓ाрдн рд╣ो рдЬाрдП, рдХिрди्рддु рдРрд╕ा рд╡िрдзाрди рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рддрднी рдоाрдиा рдЬाрдпेрдЧा рдЬрдмрдХि рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрдпे рдХि рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЙрд╕ рд╡्рдпрдХ्рддि рдпा рд╡рд░्рдЧ рд╡िрд╢ेрд╖ рдХो рд▓ाрдн рдкрд╣ुँрдЪाрдиा рдоाрдд्рд░ рдеा। рд╡рд╕्рддुрддः рдоाрдорд▓े рдоें рдпрд╣ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдирдпे рдордХाрдиों рдХे рд╕्рд╡ाрдоिрдпों рдХो рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдк्рд░рддिрдлрд▓ рдХे рдЙрдкрдХрд░ рджेрдиा рдкрдб़े рдФрд░ рдкुрд░ाрдиे рдЬीрд░्рдг-рд╢ीрд░्рдг рдордХाрдиों рдХे рд╕्рд╡ाрдоिрдпों рдХो рдЕрдкрдиी рд╣ी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдХ्рдд рдЙрдкрдХрд░ рдХी рд░рдХрдо рдХा рд▓ाрдн рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ो; рдХिрди्рддु рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рд╡िрдзाрди рдкुрд░ाрдиे рдордХाрдиों рдХे рд╕्рд╡ाрдоिрдпों рдХो рд▓ाрдн рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рд╡ाрд▓ा рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд▓ोрдХрдк्рд░рдпोрдЬрди рдХी рдХрд╕ौрдЯी рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд▓ाрдн рдХिрд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै, рдЙрд╕рдХी рдХрд╕ौрдЯी рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдХिрди рдк्рд░рдпोрдЬрдиों рдоें рд╡рд╣ рдЦрд░्рдЪ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдХ्рдпा рд╣ै. рдзाрд░ा 27 рдХे рдЕрдзीрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдФрд░ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕рднी рдиिрд╡ाрд╕ рдЧृрд╣ों рдХी рдорд░рдо्рдордд рдХрд░рдиा рдирд╣ीं рд╣ैрдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЗрдоाрд░рддों рдХी рдорд░рдо्рдордд рдХрд░рдХे рдЙрди्рд╣ें рдЕрдзिрдХ рд╕्рдеाрдпिрдд्рд╡ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╡ाрд╕ рд╕ुрд╡िрдзा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ो рдФрд░ рдЬрди-рдЬीрд╡рди рдЖрдХाрд▓िрдХ рд╕ंрдХрдЯों рд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ो। рдЗрди рдХाрд░्рдпों рдХे рд╕рдо्рдкाрджрди рд╣ेрддु рдзрди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдеी। рдЗрд╕ी рдкूрд░्рддि рдХे рд▓िрдпे рд╣ी рдЙрдкрдХрд░ рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЕрддः рд╡рд╣ рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рдПрд╡ं рдЬрдиोрдкрдпोрдЧी рд╣ै।
         рдЬीреж рдХेреж рдХृрд╖्рдгрди рдмрдиाрдо рддрдоिрд▓рдиाрдбु рд░ाрдЬ्рдп, рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рддрдоिрд▓рдиाрдбु рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдПрдХ рдЖрджेрд╢ рдЬाрд░ी рдХрд░рдХे рдордж्рд░ाрд╕ рдоोрдЯрд░ рд╣्рд░ीрдХिрд▓्рд╕ рдЯॅрдХ्рд╕ेрд╢рди рдРрдХ्рдЯ, 1930 рдХे рдЕрдзीрди рд╕ंрд╡िрджा рдкрд░ рдЪрд▓ाрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡ाрд╣рдиों рдкрд░ рддिрдоाрд╣ी 30 рд░ुрдкрдпे рдк्рд░рддि рд╕ीрдЯ рд╕े рдмрдв़ाрдХрд░ 100 рд░ुрдкрдпे рдк्рд░рддि рд╕ीрдЯ рдХрд░ рджिрдпा। рдкेрдЯिрд╢рдирд░ों рдиे рдЗрд╕ рдЖрджेрд╢ рдХो рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЪुрдиौрддी рджी рдХि рд╕ंрд╡िрджा рдкрд░ рдЪрд▓ाрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡ाрд╣рдиों рддрдеा рд░ाрдЬрдХीрдп рд╡ाрд╣рдиों рдоें рдХрд░-рдЕрдзिрд░ोрдкрдг рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рд╣ै рдФрд░ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рддрд░्рдХ рджिрдпा рдЧрдпा рдХि рд╕ंрд╡िрджा рдкрд░ рдЪрд▓ाрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡ाрд╣рдиों рдкрд░ рд░ाрдЬрдХीрдп рд╡ाрд╣рдиों рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЕрдзिрдХ рдХрд░ рд▓рдЧाрдП рдЬाрдиे рдХा рдХोрдИ рд╕рдоुрдЪिрдд рдХाрд░рдг рдирд╣ीं рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рджोрдиों рдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╕рдоाрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें рд╣ैं।
        рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдкेрдЯीрд╢рдирд░ рдХे рддрд░्рдХ рдХो рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рд╕ंрд╡िрджा рдкрд░ рдЪрд▓ाрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡ाрд╣рдиों рдкрд░ рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा рдХрд░ рд╡ैрдз рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рд╕े рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕ंрд╡िрджा рдкрд░ рдЪрд▓ाрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡ाрд╣рдиों рдФрд░ рд░ाрдЬрдХीрдп рд╡ाрд╣рдиों рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╣ै। рджोрдиों рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡ाрд╣рдиों рдоें рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рд╕्рдеाрдиीрдп рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों (Local conditions) рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХेрд╡рд▓ рд╡िрдзाрдирдордг्рдбрд▓ рдХो рд╣ी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХो рдирд╣ीं। рд╕ंрд╡िрджा рдкрд░ рдЪрд▓ाрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡ाрд╣рди рдЕрдзिрдХ рдоाрд▓ рдФрд░ рдпाрдд्рд░ी рдвोрддे рд╣ैं, рдЕрдзिрдХ рджूрд░ी рддрдп рдХрд░рддे рд╣ैं, рдХिрд╕ी рднी рд╕рдордп рд╡ाрд╣рдиों рдХो рдЪрд▓ाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд░ाрдЬрдХीрдп рд╡ाрд╣рдиों рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЬो рдиिрд╢्рдЪिрдд рдпाрдд्рд░िрдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा, рдоाрд░्рдЧों рдФрд░ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╕рдордпों рдкрд░ рдЪрд▓ाрдпे рдЬाрддे рд╣ैं, рд╕рдб़рдХ рдХा рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЕрддः рдЙрди्рд╣ें рдЕрдзिрдХ рдХрд░ рджेрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдФрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдоें рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╣ै। рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕ंрд╡िрджा рдкрд░ рдЪрд▓ाрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡ाрд╣рдиों рддрдеा рд░ाрдЬрдХीрдп рд╡ाрд╣рдиों рдХे рдмीрдЪ рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рдк्рд░рддिрдж्рд╡рди्рдж्рд╡िрддा рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиा рд╣ै рддाрдХि рд░ाрдЬрдХीрдп рд╡ाрд╣рдиों рдХो рд╣ाрдиि рди рдкрд╣ुँрдЪे рдФрд░ рд╕рдб़рдХों рдХी рдорд░рдо्рдордд рдПрд╡ं рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд▓िрдпे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдзрди рдПрдХрдд्рд░ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХे। рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдЕрдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╣ै, рдЗрд╕ рдмाрдд рдХो рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиे рдХा рднाрд░ рдЙрд╕ рд╡्рдпрдХ्рддि рдкрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो рдЙрд╕े рдЪुрдиौрддी рджेрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рд╕рджैрд╡ рдЙрдкрдзाрд░рдгा (Presumption) рдХी рдЬाрддी рд╣ै рдХि рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рд╡ैрдз рд╣ोрдЧा, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдХрд░ рд▓рдЧाрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें। рд╡ाрдгिрдЬ्рдпिрдХ рд╡िрдиिрдпрдорди рдХे рд╕рди्рджрд░्рдн рдоें рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рдХा рдЕрддिрд▓ंрдШрди рдХेрд╡рд▓ рддрднी рд╣ोрдЧा рдЬрдм рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдРрд╕े рдЖрдзाрд░ों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै рдЬो рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рд▓िрдпे рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЕрд╕рдо्рдмрдж्рдз рд╣ैं।
         рдЗрди्рдХрдо рдЯॅрдХ्рд╕ рдЖрдлिрд╕рд░, рд╢िрд▓ांрдЧ рдмрдиाрдо рдПрдиреж рдЯीреж рдЖрд░реж рд░ेрдордмाрдп' рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдПрдХ рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рдЬाрддि рдХा рд╕рджрд╕्рдп рд╣ै рдФрд░ рдоेрдШाрд▓рдп рдХे рдЦाрд╕ी рдЬрдпрди्рддिрдпा рдкрд╣ाрдб़ी рдЬिрд▓े рдХा рдиिрд╡ाрд╕ी рд╣ै। рд╡рд╣ рд╕рди् 1970-71 рдоें рдЖрд╕ाрдо рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕рдЪिрд╡ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢िрд▓ांрдЧ рдоें рдкрджाрд╕ीрди рдеा। рдЖрд╕ाрдо рд╕рдЪिрд╡ाрд▓рдп рд╢िрд▓ांрдЧ рдирдЧрд░рдкाрд▓िрдХा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдЙрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдирд╣ीं рдЖрддा рд╣ै рдЬो рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдЫрдаा рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЖрдпрдХрд░ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдиे рдпрд╣ рджрд▓ीрд▓ рджी рдХि рдЙрд╕рдХी рдЙрдХ्рдд рд╡рд░्рд╖ рдХी рд╡ेрддрди рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ुрдИ рдЖрдп рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕े рдирд╣ीं рд╣ुрдИ рд╣ै, рдЕрддः рдЙрд╕े рдЖрдпрдХрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдзाрд░ा 10 рдоें рд╡िрдоुрдХ्рддि рдирд╣ीं рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдзाрд░ा рдХे рдЕрдзीрди рдЙрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧों рдХी рдЙрд╕ी рдЖрдп рдХो рдЖрдпрдХрд░ рд╕े рдЫूрдЯ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै рдЬो рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ो। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдЖрдпрдХрд░ рдХे рдк्рд░рдпोрдЬрди рдХे рд▓िрдпे рдЖрдпрдХрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдзाрд░ा 10 рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдмोрдзрдЧрдо्рдп рдЕрди्рддрд░рдХ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै। рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рдЬाрддि рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдХी рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕ी рдЖрдп рдХो рдЖрдпрдХрд░ рд╕े рдЫूрдЯ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै рдЬिрд╕े рд╡े рдЙрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХिрд╕ी рд╕्рд░ोрдд рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрджि рдЙрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдХिрд╕ी рд╕्рд░ोрдд рд╕े рдХोрдИ рдЖрдп рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै рддो рдЙрд╕ рдкрд░ рдХрд░ рд▓рдЧाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдРрд╕े рд╡рд░्рдЧ рдХे рд▓ोрдЧ рдЬो рдЕрдкрдиे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕े рдиिрдХрд▓ рдХрд░ рджेрд╢ рдХे рд╕ाрдоाрди्рдп рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рд╕ाрде рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдк्рд░рддिрдж्рд╡рди्рдж्рд╡िрддा рдХрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡ा рдоें рдпा рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рдЖрдп рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं, рд╡े рд╕рдоाрдЬ рдХे 'рдХрдордЬोрд░ рд╡рд░्рдЧ' рдирд╣ीं рд░рд╣ рдЬाрддे рд╣ैं। рдзाрд░ा 10 рдХे рдЕрдзीрди рдЖрдпрдХрд░ рд╣ рд╕े рд╡िрдоुрдХ्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рддीрди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рддें рд╣ैं - (1) рд╡рд╣ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुреж 366 (25) рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдкाрд░िрднाрд╖िрдд рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рд╡рд░्рдЧ рдХा рд╕рджрд╕्рдп рд╣ो; (2) рд╡рд╣ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдЫрдаी рдЕрдиुрд╕ूрдЪी рдоें рдЙрд▓्рд▓िрдЦिрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХा рдиिрд╡ाрд╕ी рд╣ो; (3) рдЖрдп, рдЬिрд╕рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рд╡िрдоुрдХ्рддि рдХा рджाрд╡ा рдХिрдпा рдЬाрдП, рд╡рд╣ рдЙрд╕े рдЙрд╕ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдоौрдЬूрдж рдХिрд╕ी рд╕्рд░ोрдд рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ो । рдЪूंрдХि рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдХी рдк्рд░рд╢्рдиाрд╕्рдкрдж рд╡рд░्рд╖ рдоें рд╣ुрдИ рдЖрдп рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдХे рд╕्рд░ोрдд рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै, рдЕрддः рд╡рд╣ рдЖрдпрдХрд░ рд╕े рд╡िрдоुрдХ्рддि рдХा рд╣рдХрджाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै।

4- рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा:

        рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 246 рдХे рдФрд░ рд╕рдорд╡рд░्рддी рд╕ूрдЪी рдХी рдк्рд░рд╡िрд╖्рдЯि 11- рдХ рдХे рдЕрдзीрди рд╕ंрд╕рдж् рдХो рд╡िрдзि рдмрдиाрдХрд░ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै рддрдеा рд╕ंрд╕рдж् рдРрд╕े рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдоें рдХुрдЫ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЕрдкрд░ाрдзों рдпा 'рдЕрдкрд░ाрдзों рдХे рд╡рд░्рдЧों' рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдпे рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рднी рд╡िрд╣िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдРрд╕े рдХाрдиूрдиों рд╕े рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा, рдпрджि рдРрд╕ी рд╡िрдзि рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП "рдЕрдкрд░ाрдзों рдХे рд╡рд░्рдЧों' рдпा 'рдоाрдорд▓ों рдХे рд╡рд░्рдЧों' рдХे рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे рд╕рдоुрдЪिрдд рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдХे рд▓िрдпे рдиिрдпрдо рд╡िрд╣िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдРрд╕ी рд╡िрдзि рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрд╣िрдд рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕ाрдзाрд░рдг рд╡िрдзि рдХे рдЕрдзीрди рд╡िрд╣िрдд рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕े рд╕ाрдзाрд░рдг рд░ूрдк рд╕े рднिрди्рди рдирд╣ीं рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдпे।
        рд╕्рдЯेрдЯ рдЖрдл рдмंрдЧाрд▓ рдмрдиाрдо рдЕрдирд╡рд░ рдЕрд▓ी рдХा рдоाрдорд▓ा рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдк्рд░рдердо рдк्рд░рдоुрдЦ рдоाрдорд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рд╡ेрд╕्рдЯ рдмंрдЧाрд▓ рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдХोрд░्рдЯ рдРрдХ्рдЯ 1950 рдХी рдзाрд░ा 5 (1) рдХी рд╡ैрдзрддा рдХो рдЪुрдиौрддी рджी рдЧрдпी рдеी। рдЙрдХ्рдд рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдзाрд░ा 5 (1) рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдпрд╣ рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдХुрдЫ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЕрдкрд░ाрдзों, рдЬिрдирдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдХे рд╢ीрдШ्рд░рддрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдпे, рдЬैрд╕ा рдХि рд╡рд╣ рдЙрдЪिрдд рд╕рдордЭे, рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рдРрд╕े рдоाрдорд▓ों рдоें рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рднी рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЧрдпी рдеी। рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЕрдирд╡рд░ рдЕрд▓ी рдФрд░ рдЕрди्рдп рдХे рдоाрдорд▓े рдоें 49 рдЕрднिрдпुрдХ्рддों рдХे рдоाрдорд▓ों рдХो рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рдРрд╕े рд╣ी рдПрдХ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХो рд╕ौंрдк рджिрдпा рдЬिрд╕рдиे рдЙрди्рд╣ें рдЬुрд░्рдо рдХा рджोрд╖ी рдард╣рд░ाрдпा рдФрд░ рдХाрд░ाрд╡ाрд╕ рдХा рджрдг्рдб рджिрдпा। рдЕрднिрдпुрдХ्рддों рдиे рдзाрд░ा 5 (1) рдХी рд╡ैрдзрддा рдкрд░ рдЖрдкрдд्рддि рдЙрдаाрдпी рдФрд░ рдХрд╣ा рдХि рд╡рд╣ рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдПрд╡ं рд╢ूрди्рдп рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рдЙрди्рд╣ें рд╡िрдзि рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд╕рдорддा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдЙрдХ्рдд рдзाрд░ा рдЕрдиुреж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддी рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рд▓िрдпे рд╢ूрди्рдп рд╣ै। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдиे рдХोрдИ рдРрд╕ा рдЖрдзाрд░ рдирд╣ीं рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдЬिрд╕ рдкрд░ рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХे рдФрд░ рди рддो рдпрд╣ी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рдоाрдорд▓ों рдХो рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдпे рд▓िрдпे рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХो рдиिрд░्рджिрд╖्рдЯ рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдпे рдЬो рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╡िрд╣िрдд рдХी рдЧрдпी рдеी, рд╡рд╣ рджрдг्рдб рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕ंрд╣िрддा рдоें рд╡िрд╣िрдд рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕े рд╕ाрд░рддः рд╕िрдж्рдз рдеी। рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рдпрд╣ рдХрд╣ा рдЧрдпा рдеा, рдЕрдзिрдиिрдпрдо  "рдХुрдЫ рдЕрдкрд░ाрдзों рдХे рд╢ीрдШ्рд░рддрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг" рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рдеा। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрд╣ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЗрддрдиा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдФрд░ рдЕрдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХा рдЖрдзाрд░ рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрдиुреж 14 рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╡िрдзि рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрднेрдж рдХो рднी рдиिрд╖िрдж्рдз рдХрд░рддा рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрд╣ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рд╕рдоाрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рд╡ाрд▓े рд╕рднी рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рд╕рдоाрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЬाрдП।
        рдХाрдаी рд░ेрдиिंрдЧ рдмрдиाрдо рд╕्рдЯेрдЯ рдЖрдл рд╕ौрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ " рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд╕ौрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕्рдЯेрдЯ рдкрдм्рд▓िрдХ рд╕ेрдл्рдЯी рдСрд░्рдбिрдиेрди्рд╕ рдХी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХрддा рдХो рдЪुрдиौрддी рджी рдЧрдИ рдеी। рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдХुрдЫ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╡рд░्рдЧ рдХे рдЕрдкрд░ाрдзों рдХे рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдФрд░ рд╕рд░рд▓ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг (trial) рдХे рд▓िрдпे рдЖрдкрд░ाрдзिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрдзिрдХाрд░ рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рдеा। рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдХे рдЬाрд░ी рдХрд░рдиे рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд░ाрдЬ्рдп рдоें "рд▓ोрдХ-рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдПрд╡ं рд▓ोрдХ-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдХाрдпрдо рд░рдЦрдиा рдФрд░ рд╢ाрди्рддि рдХो рдмрдиाрдпे рд░рдЦрдиा рдеा।" рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдк्рд░ाрдк्рдд рдЕрдкрдиी рд╢рдХ्рддि рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें рдПрдХ рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा рдж्рд╡ाрд░ा рдРрд╕े рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╡рд░्рдЧ рдХे рдЕрдкрд░ाрдзों рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХी। рдЕрдкीрд▓ाрд░्рдеी рдХा рдоाрдорд▓ा, рдЬिрд╕рдХे рдКрдкрд░ рднाрд░рддीрдп рджрдг्рдб рд╕ंрд╣िрддा рдХी рдзाрд░ाрдУं 302, 307 рдФрд░ 392 рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╡рд░्рдгिрдд рдЕрдкрд░ाрдзों рдХे рдХрд░рдиे рдХा рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा рдеा, рдРрд╕े рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рд╕ौंрдкा рдЧрдпा। рдЕрдкीрд▓ाрд░्рдеी рдиे рдпрд╣ рджрд▓ीрд▓ рджी рдХि рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХा рдХो рдЕрд╕ीрдоिрдд рд╡िрд╡ेрдХाрдзिрдХाрд░ рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рд╡े рдХिрд╕ी рднी рдоाрдорд▓े рдпा рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╡рд░्рдЧ рдХे рдЕрдкрд░ाрдзों рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХो рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рд╕ौंрдк рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬो рд╕ाрдоाрди्рдп рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдХрдо рд╣िрддрдХाрд░ी рд╣ैं।
         рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╣ै। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдоें рдЙрди рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै рдЬिрдирдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдРрд╕े рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╣ेрддु рдХेрд╡рд▓ рдЙрди्рд╣ीं рдЕрдкрд░ाрдзों рдпा рдоाрдорд▓ों рдХा рдЪुрдиाрд╡ рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै рдЬो "рд▓ोрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рд▓ोрдХ- рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рддрдеा рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд╢ाрди्рддि рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।" рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдХेрд╡рд▓ рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдоाрдорд▓ों рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдпे рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕрдкीрд▓ाрд░्рдеी рдХे рдЗрд╕ рддрд░्рдХ рдХो рдХि рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХा рдХो рдЕрдиिрдпрди्рдд्рд░िрдд рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै, рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдмाрдд рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдХि рдпрджि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рд╡िрдзाрдпी рдиीрддि рдиिрд╢्рдЪिрдд рдФрд░ рд╕ुрд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕ рдиीрддि рдХे рд╕ंрдЪाрд▓рди рдХो рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╢ाрд╕рдХों рдпा рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХा рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рд╡िрд╡ेрдХाрдзिрдХाрд░ рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХी рдЬाрддी рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╡े рдЙрд╕ рд╡िрдзि рдХो рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдХिрд╕ी рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╡рд░्рдЧ рдпा рд╕рдоूрд╣ рдкрд░ рд▓ाрдЧू рдХрд░ рд╕рдХें рддो рдЙрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХो рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рдирд╣ीं рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдРрд╕े рдоाрдорд▓ों рдоें рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХा-рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рд╕े рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдХी рдЬाрддी рд╣ै рдХि рд╡े рд╡िрдзाрди рдХी рд╡िрд╖рдп-рд╡рд╕्рддु рдХा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рдиिрд░्рджिрд╖्рдЯ рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ी рдХрд░ेंрдЧे। рдРрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рджी рд╣ुрдИ рд╡िрд╡ेрдХाрдзिрдХाрд░ рдХी рд╢рдХ्рддि рдЕрдиिрдпрди्рдд्рд░िрдд рд╢рдХ्рддि рдирд╣ीं рд╣ोрддी, рд╡рд░рди् рдЙрди्рд╣ें рдЙрдирдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╡िрдзाрди рдоें рд╡िрд╣िрдд рдиीрддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ी рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдпे рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे рдФрдЪिрдд्рдп рдХो рд╡िрдзाрди рдоें рдЙрд▓्рд▓िрдЦिрдд рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╣ी рдЬांрдЪा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे।
         рдЕрдкीрд▓ाрд░्рдеी рдиे рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдпрд╣ рднी рддрд░्рдХ рджिрдпा рдеा рдХि рд╡рд╣ рдмंрдЧाрд▓ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рд╕рдоाрди рд╣ी рд╣ै рдЬिрд╕े рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдирд╡рд░ рдЕрд▓ी рдХे рд╡ाрдж рдоें рдЕрд╡ैрдз рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा। рди्рдпाрдпाрдзिрдкрддि рд╢्рд░ी рдлрдЬрд▓ рдЕрд▓ी рдиे рдпрд╣ рдХрд╣ा рдХि рдпрдж्рдпрдкि рдмंрдЧाрд▓ рдРрдХ्рдЯ рдФрд░ рд╕ौрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рджोрдиों рдоें рдПрдХ рд╕े рдЙрдкрдмंрдз рд╣ैं, рдХिрди्рддु рдЙрдирдоें рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрди्рддрд░ рд╣ै। рдкрд╣рд▓े рдоें рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХी рд╡िрд╡ेрдХाрдзिрдХाрд░ рдХी рд╢рдХ्рддिрдпों рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рд╕ौрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдоें рдЙрди рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ рд╕िрдж्рдзाрди्рддों рдХा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै рдЬिрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиी рд╡िрд╡ेрдХाрдзिрдХाрд░ рдХी рд╢рдХ्рддिрдпों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиा рд╣ै। рджेрдЦрдиा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдХ्рдпा рд╡िрднेрдж рдХा рдХोрдИ рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рдЖрдзाрд░ рд╣ै рдпा рдирд╣ीं। рд╡ेрд╕्рдЯ рдмंрдЧाрд▓ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рд╡िрднेрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рд╡िрд╡ेрдХрдкूрд░्рдг рдпा рддрд░्рдХрдкूрд░्рдг рдЖрдзाрд░ рдирд╣ीं рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рдпрд╣ рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХुрдЫ рдЕрдкрд░ाрдзों рдХे "рд╢ीрдШ्рд░рддрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг" рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 'рд╢ीрдШ्рд░рддрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг' рдкрджाрд╡рд▓ी рдЗрддрдиी рдЕрд╕्рдкрд╖्рдЯ рдФрд░ рдЕрдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХा рдХोрдИ рдЖрдзाрд░ рдирд╣ीं рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддी рд╣ै рдХि рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдоाрдорд▓ों рдХो рд╢ीрдШ्рд░рддрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рдЪुрдиा рдЬाрдпेрдЧा, рдЬрдмрдХि рд╕ौрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдоें рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै рдФрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХेрд╡рд▓ рдРрд╕े рдоाрдорд▓ों рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рдЪुрди рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬो "рд▓ोрдХ-рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рд▓ोрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд╢ांрддि рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।”
        рд╕्рдЯेрдЯ рдСрдл рд╡ेрд╕्рдЯ рдмंрдЧाрд▓ рдмрдиाрдо рдЕрдирд╡рд░ рдЕрд▓ी рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд╡िрдиिрд╢्рдЪрдп рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдмंрдЧाрд▓ рд╡िрдзाрди рдордг्рдбрд▓ рдиे рд╡ेрд╕्рдЯ рдмंрдЧाрд▓ рдЯ्рд░िрдм्рдпुрдирд▓्рд╕ рдСрдл рдХ्рд░िрдоिрдирд▓ рдЬूрд░िрд╕्рдбिрдХ्рд╢рди рдРрдХ्рдЯ, 1952 рдкाрд░िрдд рдХिрдпा। рдЗрд╕ рдРрдХ्рдЯ рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХी рдЧрдпी рдеी। рдРрдХ्рдЯ рдХी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рдРрд╕े рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा "рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рд▓ोрдХ-рд╢ांрддि рдХो рдХाрдпрдо рд░рдЦрдиा рддрдеा рд╡्рдпाрдкाрд░ рдПрд╡ं рдЙрдж्рдпोрдЧ рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдХी рдЧрдИ рдеी рдФрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдпोрдЬрди рдХे рд▓िрдП рдЕрд╢ांрдд рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдЙрдкрд░िрд▓िрдЦिрдд рдЕрдкрд░ाрдзों рдХे рд╢ीрдШ्рд░рддрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХा рднी рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдеा। рдРрдХ्рдЯ рдоें рдРрд╕े рдоाрдорд▓ों рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рдЬो рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╡िрд╣िрдд рдХी рдЧрдИ рдеी, рд╡рд╣ рднाрд░рддीрдп рджрдг्рдб рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕ंрд╣िрддा рд╕े рд╕ाрд░рддः рднिрди्рди рдеी। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдоाрди्рдпрддा рджे рджी рдХि рдЗрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдРрдХ्рдЯ рдХी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рд╡िрдзाрди-рдиीрддि рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рджी рд╣ुрдИ рдеी рдФрд░ рдЬिрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрдкрд░ाрдзिрдпों рдХा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рд╡рд╣ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдПрдХ рддрд░्рдХрд╕ंрдЧрдд рд╕рдо्рдмрди्рдз рд░рдЦрддा рдеा। рджेрдЦिрдпे - рдХेреж рд╣рд▓्рджрд░ рдмрдиाрдо рд╡ेрд╕्рдЯ рдмंрдЧाрд▓ рд╕्рдЯेрдЯ' рдХा рд╡िрдиिрд╢्рдЪрдп
        рдЗрди-рд░ी рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдХोрд░्рдЯ рдмिрд▓ рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рд╡िрдЪाрд░ाрд░्рдеं рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рдеा рдХि рдХ्рдпा рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдХोрд░्рдЯ рдмिрд▓, 1978 рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै। рд╡िрдзेрдпрдХ рд╕ंрд╕рдж् рдоें рдПрдХ рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд╕рджрд╕्рдп рдиे рдкेрд╢ рдХिрдпा рдеा। рд╡िрдзेрдпрдХ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп, рдЬैрд╕ा рдХि рдЙрд╕рдХी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рдЙрд▓्рд▓िрдЦिрдд рдеा, рдЙрдЪ्рдЪ рдкрдж рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдкाрдд् рдХे рджौрд░ाрди рдХिрдпे рдЧрдпे рдЕрдкрд░ाрдзों рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рдеा। рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдзीрди рд╕्рдеाрдкिрдд рд╕ंрд╕рджीрдп рд▓ोрдХрддрди्рдд्рд░ рдХे рд╕ुрдЪाрд░ु рд░ूрдк рд╕े рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдРрд╕े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдЕрдкрд░ाрдзों рдХा рдПрдХ рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЕрдд्рдпрди्рдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рд╡िрдзेрдпрдХ рдХा рдЦрдг्рдб (2) рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдРрд╕े рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЦрдг्рдб 10 (1) рдЗрди рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рд╕े рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдЕрдкीрд▓ рдХा рдЙрдкрдмрди्рдз рдХрд░рддा рд╣ै। рд╡िрдзेрдпрдХ рдХी рд╡िрдзि- рдоाрди्рдпрддा рдХो рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЖрдзाрд░ों рдкрд░ рдЪुрдиौрддी рджी рдЧрдпी-
        1- рд╕ंрд╕рдж् рдХो рдЙрдХ्рдд рд╡िрдзेрдпрдХ рдкाрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдирд╣ीं рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рднाрдЧ 5 (рд╕ंрдШ рди्рдпाрдпрдкाрд▓िрдХा) рдоें рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХे рд▓िрдпे рдкूрд░्рдг рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЧрдпी рд╣ै, рдЕрддрдПрд╡ рдЕрди्рдп рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдирд╣ीं рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।
        2- рд╡िрдзेрдпрдХ рдХे рдЙрдкрдмрди्рдз рдЕрдиुреж 14 рдФрд░ 21 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддे рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг ( рдЙрдЪ्рдЪ рдкрдж рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि) рдЕрдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╣ै। рд╡िрдзेрдпрдХ рдоें рдоाрдорд▓ों рдХे рд╡рд░्рдЧों рдХो рдЪुрдирдиे рдХे рд▓िрдпे рдХोрдИ рд╕рдоुрдЪिрдд рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдирд╣ीं рд╣ै। рд╡िрдзेрдпрдХ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрд╣िрдд рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЕрдиुреж 21 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рдирд╣ीं рд╣ै।
        рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХी рд╕ाрдд рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рдХी рдкीрда рдиे рдПрдХрдордд рд╕े рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рд╕ंрд╕рдж् рдХो рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╡िрдзेрдпрдХ рдкाрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХी рдкूрд░्рдг рд╢рдХ्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рд╕рдорд╡рд░्рддी рд╕ूрдЪी рдХी рдк्рд░рд╡िрд╖्рдЯि 11 рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рддрдеा рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЕрди्рдп рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХे рд╕ंрдЧрдарди рдФрд░ рди्рдпाрдп-рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХा рдЙрдкрдмрди्рдз рд╣ै। рдЕрдиुреж 246 рдХे рдЕрдзीрди рд╕ंрд╕рдж् рдРрд╕े рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै। рднाрдЧ 5 рдХे рдЙрдкрдмрди्рдз рдЕрди्рдп рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрдзिрдХाрд░ рдХो рдмрдв़ाрдиे рдХी рд╕ंрд╕рдж् рдХी рд╢рдХ्рддि рдкрд░ рдХोрдИ рдкрд░िрд╕ीрдоा рдирд╣ीं рд▓рдЧाрддे рд╣ैं। рднाрдЧ 5 рдХे рдЙрдкрдмрди्рдзों рдХो рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрди्рдп рдЙрдкрдмрди्рдзों рдХे рд╕ाрде рд╕ाрдоंрдЬрд╕्рдпрдкूрд░्рдг рддрд░ीрдХे рд╕े рдкрдв़ा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे рддाрдХि рджोрдиों рдХो рдк्рд░рднाрд╡ рджिрдпा рдЬा рд╕рдХे। рд╕ंрд╕рдж् рд╡िрдзेрдпрдХ рдХे рдЦрдг्рдб 10 (1) рдХे рдЕрдзीрди рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рд╕े рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдЕрдкीрд▓ рдХा рдЙрдкрдмрди्рдз рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ै। рд╕ंрд╕рдж् рдк्рд░рдердо рд╕ूрдЪी рдХी рдк्рд░рд╡िрд╖्рдЯि 77 рдХे рдЕрдзीрди рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХी рдЕрдзिрдХाрд░िрддा рдХो рдмрдв़ा рд╕рдХрддी рд╣ै।
рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рд╡िрдзेрдпрдХ рдХी рдзाрд░ा 4 рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдпे рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХो рднी рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा। рд╡िрдзेрдпрдХ 'рдЕрдкрд░ाрдз рдХे рд╡рд░्рдЧ' рдФрд░ 'рдЕрдкрд░ाрдзिрдпों рдХे рд╡рд░्рдЧो' рджोрдиों рдХा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕрдзिрдиिрдпрдо 27 рдлрд░рд╡рд░ी, 1975 рд╕े 25 рдЬूрди рддрдХ рдХी рдЕрд╡рдзि рдоें рдХिрдпे рдЧрдпे рдЕрдкрд░ाрдзों рдХे рддрдеा рдЙрдЪ्рдЪ рдкрдж рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдХ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдпा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрдж рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдпे рдЕрдкрд░ाрдзों рддрдеा рдЕрди्рдп рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЕрдкрд░ाрдзों рдоें рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХрд░рддा рд╣ै। рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╢рд░्рддों рдХे рдкूрд░ी рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╣ी рдоाрдорд▓े рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдоें рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рднेрдЬे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЖрдкाрдд्рдХाрд▓ рдоें рдХिрдпे рдЧрдпे рдЕрдкрд░ाрдз рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╡рд░्рдЧ рдХे рдЕрдкрд░ाрдз рд╣ैं। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЗрди рдЕрдкрд░ाрдз рдХे рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рднी рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡рд░्рдЧ рдХे рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рдЖрдкाрдд्рдХाрд▓ рдоें рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдЕрдкрд░ाрдзों рдХे рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ा рдеा рдЬो рдЕрд╡рд╕рд░ рдЕрди्рдп рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рдирд╣ीं рдоिрд▓ рд╕рдХрддा рдеा। рдЖрдкाрдд्рдХाрд▓ рдиे рдРрд╕े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рдЕрдкрдиे рдЙрдЪ्рдЪ рдкрджों рдХे рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдФрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╡िрдзि-рд╢ाрд╕рди рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рддрдеा рд╕рдоाрдЬ рдкрд░ рд╡िрднिрди्рди рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрдкрд░ाрдзों рдХे рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдиोрдЦा рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे рдЖрдзाрд░ рдФрд░ рд╡िрдзेрдпрдХ рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп (рд╢ीрдШ्рд░рддрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг) рдоें рдЧрд╣рд░ा рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╣ै। рд╡िрдзेрдпрдХ рдХाрд░्рдпрдХाрд░िрдгी рдж्рд╡ाрд░ा 'рдЕрдкрд░ाрдз' рдФрд░ 'рдЕрдкрд░ाрдзिрдпों' рдХे рдоाрдорд▓ों рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рдЪрдпрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рд╕рдоुрдЪिрдд рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рд╡िрд╣िрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рд╡े рд╣ी рдоाрдорд▓े рд╕ौंрдкे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬिрдирдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдЦрдг्рдб (4) рдХे рдЕрдзीрди рд╕рд░рдХाрд░ рдШोрд╖рдгा рдХрд░рддी рд╣ै। рдРрд╕ी рдШोрд╖рдгा рддрднी рдХी рдЬाрдпेрдЧी рдЬрдм рдРрд╕े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдкाрдд्рдХाрд▓ рдоें рдЕрдкрд░ाрдз рдХрд░рдиे рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдк्рд░рдердо- рджृрд╖्рдЯ्рдпा рдк्рд░рдоाрдг рдоिрд▓ рдЧрдпा рд╣ै।
        рдпрдж्рдпрдкि рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХो рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा, рдХिрди्рддु рдЖрдкाрдд्рдХाрд▓ рдХी рдЕрд╡рдзि рдХो рдЬूрди рд╕े рдмрдв़ा рдХрд░ рдлрд░рд╡рд░ी 1975 рд╕े рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдкрдмрди्рдз рдХो рдЕрд╡िрдзिрдоाрди्рдп рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा। рд╡िрдзेрдпрдХ рдоें рдЖрдкाрдд् рдШोрд╖рдгा рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рдХी “рддैрдпाрд░ी" рдХो рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиे рдХा рдЙрдкрдмрди्рдз рдеा। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдЬрдм рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рд╡ैрдз рд╣ै рддो рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкрд░ рдЖрдкрдд्рддि рдирд╣ीं рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рдХि рд╡рд╣ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡िрдзि рдХे рдЕрдзीрди рд╡िрд╣िрдд рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕े рдХрдаोрд░ рдпा рдЕрд╣िрддрдХрд░ рд╣ै।
рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдпрдж्рдпрдкि рд╡िрдзेрдпрдХ рдЕрдиुреж 14 рдХी рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░ी рдХрд░рддा рд╣ै, рдХिрди्рддु рдпрд╣ी рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै; рдЙрд╕े рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрди्рдп рдЙрдкрдмрди्рдзों рдХी рдХрд╕ौрдЯी рдкрд░ рднी рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рд╡िрдзेрдпрдХ рдоें рд╡िрд╣िрдд рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЕрдиुреж 21 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдпे, рдЕрд░्рдеाрдд् рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдпे। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рд╡िрдзेрдпрдХ рдоें рд╡िрд╣िрдд рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рддीрди рдХाрд░рдгों рд╕े рдЕрди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рд╣ै-
        1- рд╡िрдзेрдпрдХ рдПрдХ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рд╕े рджूрд╕рд░े рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХो рдоाрдорд▓ों рдХे рдЕрди्рддрд░рдг рдХा рдЙрдкрдмрди्рдз рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै।
        2- рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдиिрд╡рд░्рддрдоाрди рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХा рдЙрдкрдмрди्рдз рдХрд░рддा рд╣ै।

        3- рд╡िрдзेрдпрдХ рднाрд░рдд рдХे рдоुрдЦ्рдп рди्рдпाрдпाрдзिрдкрддि рдХे “рдкрд░ाрдорд░्рд╢" рд╕े рдиिрдпुрдХ्рддि рдХा рдЙрдкрдмрди्рдз рдХрд░рддा рд╣ै।

        рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдпрджि рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा-рд╕рдо्рдмрди्рдзी рджोрд╖ों рдХो рд╡िрдзेрдпрдХ рд╕े рдиिрдХाрд▓ рджिрдпा рдЬाрдпे рддो рд╡िрдзेрдпрдХ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ो рдЬाрдпрдЧा।
         рдк्рд░рдердо, рдХेрд╡рд▓ рдХाрд░्рдпрд░рдд рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдХी рдЬाрдпेрдЧी,
     рдж्рд╡िрддीрдп, рдРрд╕ी рдиिрдпुрдХ्рддि рднाрд░рдд рдХे рдоुрдЦ्рдп рди्рдпाрдпाрдзिрдкрддि рдХी “рд╕рд╣рдорддि” (concurrence) рд╕े рди рдХि "рдкрд░ाрдорд░्рд╢" (consultation) рд╕े рдХी рдЬाрдпेрдЧी,
      рддृрддीрдп, рдЕрднिрдпुрдХ्рдд рдХो рдЕрдкрдиे рдоाрдорд▓े рдХो рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рд╕े рджूрд╕рд░े рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рд╣рд╕्рддाрди्рддрд░рдг рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे।
        рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рддीрдиों рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा-рд╕рдо्рдмрди्рдзी рд╕ंрд╢ोрдзрдиों рдХे рд╕рдоाрд╡िрд╖्рдЯ рдХрд░ рд▓ेрдиे рдкрд░ рд╡िрдзेрдпрдХ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрд╣िрдд рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг, рдЙрдЪिрдд рддрдеा рд╕рдо्рдпрдХ् ( fair and just ) рд╣ो рдЬाрдпेрдЧी рдФрд░ рдЕрдиुреж 21 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। рдЪूँрдХि рдХेрди्рдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рддीрдиों рд╕ंрд╢ोрдзрдиों рдХो рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд╣рдордд рд╣ै, рдЕрддрдПрд╡ рд╡िрдзेрдпрдХ рд╡ैрдз рддрдеा рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै।
        рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдкीреж рдПрдиреж рд╕िंрдШрд▓ рдиे рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЕрдкрдиा рд╡िрд╕рдо्рдордд рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рд╡िрдзेрдпрдХ рдХा рдЦрдг्рдб 5 рдФрд░ 7 рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХौрди рд╕े рдиाрдордЬрдж рдХिрдпे рдЧрдпे рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдХिрд╕ рдЕрднिрдпुрдХ्рдд рдХे рдоाрдорд▓े рдХा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░ेंрдЧे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡рд░्рддрдоाрди рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХो рд╣ी рдРрд╕े рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХी рд╢рдХ्рддि рджेрдиे рдХा рд╡िрдЪाрд░ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा।

5- рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдк्рд░ाрдзिрдХाрд░िрдпों рдХी рд╡ैрд╡ेрдХिрдХ (discretionary) рд╢рдХ्рддि:

         рдХрднी-рдХрднी рдРрд╕ा рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рд╕्рд╡рдпं рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХрд░рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЗрд╕ рдХाрд░्рдп рдХो рд╕рд░рдХाрд░ рдпा рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдкрд░ рдЫोрдб़ рджेрддा рд╣ै। рдк्рд░ाрдпः рдЙрдирдХी рд╢рдХ्рддिрдпाँ рдмрдб़ी рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣ोрддी рд╣ैं рдФрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें рд╡े рдордирдоाрдиे рдвंрдЧ рд╕े рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬो рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рдоें рд╡िрд╣िрдд рд╕рдорддा рдХे рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рд╣ै। рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдЕрдкрдиी рд╡ैрд╡ेрдХिрдХ рд╢рдХ्рддिрдпों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕рд╣ी рдвंрдЧ рд╕े рдХрд░ें, рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рдЙрдирдХे рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рдиीрддि-рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдХिрдпा рдЬाрдпे। рд╡ैрд╡ेрдХिрдХ рд╢рдХ्рддिрдпों рдХो рдиिрдпрди्рдд्рд░िрдд рдФрд░ рдЙрдирдХे рдаीрдХ-рдаीрдХ рд╕рдо्рдкाрджрди рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдиे рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдЕрдиुреж 14 рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд▓ी рд╣ै। рдРрд╕े рдоाрдорд▓ों рдоें рдпрд╣ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рдЙрди рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ рд╕िрдж्рдзाрди्рддों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рдЬाрдП рдЬिрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡ैрд╡ेрдХिрдХ рд╢рдХ्рддिрдпों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрдиा рд╣ै। рдпрджि рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рджी рдЧрдИ рд╢рдХ्рддिрдпाँ рд╕рд╣ी рд░ूрдк рд╕े рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдФрд░ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ैं рдФрд░ рдЙрдирдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рд╡िрд╣िрдд рд╕ीрдоाрдУं рдХे рдЕрди्рджрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рддो рдРрд╕ा рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рдХा рдЕрддिрд▓ंрдШрди рдирд╣ीं рдХрд░рддा। рдХिрди्рддु рдпрджि рд╡ैрд╡ेрдХिрдХ рд╢рдХ्рддिрдпों рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рдХोрдИ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдиीрддि рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдирд╣ीं рд╣ै рддो рдЙрд╕े рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдЕрд╡ैрдз рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдХोрдИ рднी рдХाрдиूрди рдЕрдкрдиे рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рднेрджрднाрд╡ рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдирд╣ीं рдк्рд░рджाрди рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЙрдкрдзाрд░рдгा (presumption) рд╕рджैрд╡ рд╡िрдзि рдХी рд╡िрдзिрдоाрди्рдпрддा рдХी рд╣ोрддी рд╣ै рдЬрдм рддрдХ рдХि рдпрд╣ рди рд╕िрдж्рдз рд╣ो рдЬाрдп рдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рд╡ैрд╡ेрдХिрдХ рд╢рдХ्рддिрдпों рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рдХोрдИ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдиीрддि рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдирд╣ीं рдХो рдЧрдИ рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдк्рд░рдмрд▓ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиे рдХा рднाрд░ рдЙрд╕ рд╡्рдпрдХ्рддि рдкрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рд╡िрдзिрдоाрди्рдпрддा рдХो рдЪुрдиौрддी рджेрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдпрджि рд╡рд╣ рдЕрдзिрдХाрд░ी, рдЬिрд╕े рд╡िрд╡ेрдХाрдзिрдХाрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें рдордирдоाрдиे рдвंрдЧ рд╕े рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै рддो рдРрд╕ी рджрд╢ा рдоें рдЙрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХो рд░рдж्рдж рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХे рдХाрд░्рдп рдХो рд░рдж्рдж рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рд╕े рдЗрд╕ рд╡िрд╡ेрдХाрдзिрдХाрд░ рдХा рдИрдоाрдирджाрд░ी рд╕े рдФрд░ рдЙрдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдХрд░рддा рд╣ै। рджेрдЦिрдпे - рд░ाрдордХृрд╖्рдг рдбाрд▓рдоिрдпा рдмрдиाрдо рдЬрд╕्рдЯिрд╕ рдЯेрди्рдбोрд▓рдХрд░ 1 рдХा рд╡िрдиिрд╢्рдЪрдп।
        рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдгिрдд рджोрдиों рдоुрдХрджрдоे рдЕрдирд╡рд░ рдЕрд▓ी рдФрд░ рдХाрдаी рд░ेрдиिंрдЧ рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЕрдЪ्рдЫे рдЙрджाрд╣рд░рдг рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЕрдирд╡рд░ рдЕрд▓ी рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд╡ेрд╕्рдЯ рдмंрдЧाрд▓ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХो рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЗрд╕ी рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрднिрдЦंрдбिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдеा рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХी рджी рд╣ुрдИ рд╡ैрд╡ेрдХिрдХ рд╢рдХ्рддिрдпों рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рд▓िрдпे рдХोрдИ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдиीрддि рдпा рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдХा рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рд╡िрд╣िрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। 'рд╢ीрдШ्рд░рддрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг' рдкрджाрд╡рд▓ी рдЗрддрдиी рдЕрд╕्рдкрд╖्рдЯ рдФрд░ рдЕрдиिрд╢्рдЪिрдд рдеी рдХि рд╡рд╣ рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХा рдЖрдзाрд░ рдирд╣ीं рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддी рдеी। рдРрд╕ी рджрд╢ा рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рдордирдоाрдиी рдХрд░рдиे рдХी рдЫूрдЯ рдеी рдЬो рдЕрдиुреж 14 рдоें рд╡िрд╣िрдд рд╕рдорддा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХे рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рдеा। рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдХाрдаी рд░ेрдиिंрдЧ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдПрдХ рдХाрдиूрди (рд╕ौрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо) рдХो рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рд╡ैрдз рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рдХ्рдпोंрдХि рд╕ौрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рдЙрди рдиीрддिрдпों рдФрд░ рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ рд╕िрдж्рдзाрди्рддों рдХा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдЬिрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ी рдЕрдкрдиी рд╡ैрд╡ेрдХिрдХ рд╢рдХ्рддिрдпों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ेंрдЧे। рд╕рд░рдХाрд░ рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рдЙрди्рд╣ीं рдЕрдкрд░ाрдзों рдХे рдоाрдорд▓ों рдХो рдЪुрдиेрдЧी рдФрд░ рдЙрдирдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдпे рднेрдЬेрдЧी рдЬो 'рд▓ोрдХ-рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рд▓ोрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд╢ाрди्рддि рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा' рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।
        “рдЗрди-рд░ि рдХेрд░рд▓ рдПрдЬुрдХेрд╢рди рдмिрд▓" рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдмिрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд╕्рдХूрд▓ों рдХे рдКрдкрд░ рдмрдб़ी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХी рдЧрдпी рдеी। рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдирдпे рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпे рдЧрдпे рд╕्рдХूрд▓ों рдХो рдоाрди्рдпрддा рджेрдиे, рди рджेрдиे рдпा рдЙрди рд╕्рдХूрд▓ों рдХो рдЕрдзिрдЧृрд╣ीрдд рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рджी рдЧрдпी рдеी। рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХो рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЪुрдиौрддी рджी рдЧрдпी рдеी рдХि рдпрд╣ рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдмрдб़ी рд╡िрд╕्рддृрдд рд╡िрд╡ेрдХाрдзीрди рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै рдЬो рдЕрдиुреж 14 рдХे рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рд╣ै, рдЕрддः рдЗрд╕े рдЕрдоाрди्рдп рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЗрд╕ рджрд▓ीрд▓ рдХो рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдЗрд╕рдХी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдФрд░ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдоें рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рд╕ाрдоाрди्рдп рдиीрддि рдХा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕्рдХूрд▓ों рдХो рд▓े рд▓ेрдиे рдХी рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рджी рдЧрдпी рд╢рдХ्рддि рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХेрд╡рд▓ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рдЙрд▓्рд▓िрдЦिрдд рдиीрддिрдпों рдХे рдХाрд░्рдпाрди्рд╡рдпрди рдоें рд╣ी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдпे рдпрд╣ рдЕрдиुреж 14 рдХे рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд╢рд░्рддे рдХि рдЙрд╕ рдиीрддि рдХो рдХाрд░्рдпाрди्рд╡िрдд рдХрд░рдиे рдоें рдХोрдИ рд╡िрднेрдж рди рдХिрдпा рдЬाрдпे।

6-рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕्рд╡рдпं рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै:

         рдХोрдИ рдЕрдзिрдиिрдпрдо, рдЬो рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХрд░рддा рд╣ै, рдХेрд╡рд▓ рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрд╡ैрдз рдирд╣ीं рд╣ो рдЬाрддा рдХि рд╡рд╣ рд╡рд░्рдЧ рдЬिрд╕рдХो рд╡рд╣ рд▓ाрдЧू рд╣ोрддा рд╣ै, рдЙрд╕рдоें рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╣ी рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै, рдпрджि рдХिрди्рд╣ीं рд╡िрд╢ेрд╖ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд▓ाрдЧू рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рджूрд╕рд░ों рдХो рдирд╣ीं, рддो рдЙрд╕ рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд╣ी рд╡рд░्рдЧ рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЪिрд░ंрдЬीрдд рд▓ाрд▓ рдмрдиाрдо рдпूрдиिрдпрди рдСрдл рдЗрдг्рдбिрдпा рдХा рд╡ाрдж рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡ाрдж рд╣ै। рдЗрд╕ рдмाрдж рдоें рд╢ोрд▓ाрдкुрд░ рдХрдо्рдкрдиी рдХрдкрдб़े рдХी рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рдмрдб़ी рдоिрд▓ рдеी рдЬिрд╕рдоें 2000 рдордЬрджूрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рдеे। рдХрдо्рдкрдиी рдоें рдХुрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдк्рд░рдмрди्рдзрдХों рдиे рдХрдо्рдкрдиी рдХो рдмрди्рдж рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдХिрдпा। рд╕ंрд╕рдж् рдиे рд╢ोрд▓ाрдкुрд░ рд╕्рдкिрдиिंрдЧ рдРрдг्рдб рд╡ीрд╡िंрдЧ рдХंреж (рдЗрдорд░्рдЬेंрд╕ी рдк्рд░ाрд╡िрдЬंрд╕ ) рдРрдХ्рдЯ рдкाрд░िрдд рдХिрдпा рдЬिрд╕рдиे рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдпрд╣ рд╢рдХ्рддि рджी рдХि рд╡рд╣ рд╕рд░рдХाрд░ी рдиिрджेрд╢рдХों рдХो рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░рдХे рдХрдо्рдкрдиी рдХे рдк्рд░рдмрди्рдз рдПрд╡ं рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдХो рд╕рд░рдХाрд░ी рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдоें рд▓े рд▓े। рдХрдо्рдкрдиी рдХे рдПрдХ рдЕंрд╢рдзाрд░ी рдиे рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХрддा рдХो рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЪुрдиौрддी рджी рдХि рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕ी рдХрдо्рдкрдиी рдХे рд╕ाрде рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдЬрдмрдХि рдЕрди्рдп рдХрдо्рдкрдиिрдпों рдоें рднी рдРрд╕ी рдХुрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдЙрд╕े рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рдоें рд╡िрд╣िрдд рд╕рдорддा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдмрд╣ुрдордд рд╕े рд╢ोрд▓ाрдкुрд░ рд╕्рдкिрдиिंрдЧ рдРрдг्рдб рд╡ीрд╡िंрдЧ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХो рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдХोрдИ рдЕрдзिрдиिрдпрдо, рдЬो рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХрд░рддा рд╣ै, рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдирд╣ीं рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╣ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд▓ाрдЧू рд╣ोрддा рд╣ै, рджूрд╕рд░ों рдХो рдирд╣ीं। рдпрджि рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдХे рдХाрд░рдг, рдЬो рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд▓ाрдЧू рд╣ोрддा рд╣ै, рджूрд╕рд░ों рдХो рдирд╣ीं рддो рдЙрд╕ рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд╣ी рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЙрдкрдзाрд░рдгा (Presumption) рд╕рд░्рд╡рджा рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рд╕ंрд╡ेрдзाрдиिрдХрддा рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдХी рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиे рдХा рднाрд░ рдХि рдХाрдиूрди "рдЕрдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рдФрд░ рдиिрд░ंрдХुрд╢рддाрдкूрд░्рдг" рд╣ै, рдкिрдЯीрд╢рдирд░ рдкрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рд╢ोрд▓ाрдкुрд░ рдХрдо्рдкрдиी рдХे рдк्рд░рдмрди्рдз рдоें рдЧрдб़рдмрдб़ी рд╣ो рдЬाрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдПрдХ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдкрджाрд░्рде (рдХрдкрдб़ा) рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рд╣ोрдиा рдмрди्рдж рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдоें рдХाрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдордЬрджूрд░ рдмेрдХाрд░ рд╣ो рдЧрдпे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рд╣ै рдЬो рдХेрд╡рд▓ рд╢ोрд▓ाрдкुрд░ рдХрдо्рдкрдиी рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рдРрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╢ोрд▓ाрдкुрд░ рдХрдо्рдкрдиी рдХो рд╕्рд╡рдпं рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рдХे рд░ूрдк рдоें рдоाрдиा рдЬाрдиा рд╕рд░्рд╡рдеा рди्рдпाрдпोрдЪिрдд рд╣ै। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкिрдЯीрд╢рдирд░ рдЗрд╕рдоें рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиे рдоें рднी рдЕрд╕рдлрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рджेрд╢ рдоें рдЕрди्рдп рдХрдо्рдкрдиिрдпाँ рднी рд╣ैं рдЬो рд╕рдоाрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ैं। рдХिрди्рддु рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдЕрд▓्рдкрдордд рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдЕрдоाрди्рдп рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рдХोрдИ рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдПрдХ рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рдХाрдиूрди рд╣ै। рд╕्рдЯेрдЯ рдСрдл рдЬрдо्рдоू рдРрдг्рдб рдХाрд╢्рдоीрд░ рдмрдиाрдо рдмрдЦ्рд╢ी рдЧुрд▓ाрдо рдоुрд╣рдо्рдордж' рдХा рдиिрд░्рдгрдп рджेрдЦिрдпे।
        “рдЕрдоीрд░ुрди्рдиिрд╢ा рдмрдиाрдо рдорд╣рдмूрдм рдмेрдЧрдо' рдХे рд╡ाрдж рдоें рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рдХे рдиिрдЬाрдо рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЬाрдиे рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рд╕े рд▓ोрдЧों рдиे рдЕрдкрдиे рдХो рдЙрдирдХे рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ी рд╣ोрдиे рдХा рджाрд╡ा рдХिрдпा рдФрд░ рдЙрдирдХी рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдоें рд╣рдХ рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдоुрдХрджрдоे рджाрдпрд░ рдХिрдпे। рдлрд▓рддः рдоुрдХрджрдоेрдмाрдЬी рдиे рджीрд░्рдШрдХाрд▓ीрди рд░ूрдк рдзाрд░рдг рдХрд░ рд▓िрдпा। рдЗрд╕ рджीрд░्рдШрдХाрд▓ीрди рдоुрдХрджрдоेрдмाрдЬी рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рдХे рд╡िрдзाрдирдоंрдбрд▓ рдиे рдПрдХ рд╡рд▓ीрдЙрдж्рджौрд▓ा рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1950 рдкाрд░िрдд рдХिрдпा। рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдПрдХ рдкрдХ्рд╖ рдХे рджाрд╡े рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рджूрд╕рд░े рдкрдХ्рд╖ рдХे рджाрд╡े рдХो рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдкीрдб़िрдд рдкрдХ्рд╖ рдиे рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХрддा рдХो рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЪुрдиौрддी рджी рдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиे рджाрд╡े рдХो рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдХрд░ाрдиे рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕े рдЗрди्рдХाрд░ рдХрд░рдХे рдПрдХ рдЕрдоूрд▓्рдп рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдЬिрд╕े рдХाрдиूрди рд╕рднी рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдпे рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХो рджो рдЖрдзाрд░ों рдкрд░ рдЙрдЪिрдд рдмрддाрдпा। рдПрдХ рдпрд╣ рдХि рдЙрдХ्рдд рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╡рдХीрд▓ рдиे рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рд░िрдкोрд░्рдЯ рджिрдпा рд╣ै рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдпрд╣ рдХि рд╡िрд╡ाрдж рдПрдХ рджीрд░्рдШрдХाрд▓ीрди рд╡िрд╡ाрдж рдмрди рдЧрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рд╡рд▓ीрдЙрдж्рджौрд▓ा рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1950 рдХो рдЕрд╡ैрдз рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рдХрд╣ा рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдкेрд╢ рдХिрдпे рдЧрдпे рджोрдиों рдЖрдзाрд░ рдХाрдиूрди рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдпे рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рдпुрдХ्рддिрд╕ंрдЧрдд рдЖрдзाрд░ рдирд╣ीं рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддे рдФрд░ рд╡рд╣ рдПрдХ рдкрдХ्рд╖ рдХो рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╡рд░्рддिрдд рдХрд░ाрдиे рдХे рдЙрд╕ рджाрд╡े рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рдХрд░рдХे рдЙрдирдХे рдФрд░ рдЙрд╕ी рд╕рдоुрджाрдп рдХे рд╢ेрд╖ рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдоें рдПрдХ рдЕрдоूрд▓्рдп рдЕрдзिрдХाрд░ рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै। рдХोрдИ рднी рдХाрдиूрди рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдмिрдиा рдХिрд╕ी рд╡िрд╡ेрдХрдкूрд░्рдг рдЖрдзाрд░ рдХे рдЙрд╕рдХे рд╡िрдзिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рджिрдпे рджूрд╕рд░े рддрд░्рдХ рдХो рднी рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рдХрд╣ा рдХि рд▓рдо्рдмे рдЕрд░्рд╕े рд╕े рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдоुрдХрдоेрдмाрдЬी рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдПрдХ рд╣ी рд╕рдоुрджाрдп рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдоें рд╡िрднेрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рд╡िрд╡ेрдХрдкूрд░्рдг рдЖрдзाрд░ рдирд╣ीं рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдПрдХ рдиिрдЬी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдХे рджो рд╡िрд░ोрдзी рджाрд╡ेрджाрд░ों рдоें рдПрдХ рд▓рдо्рдмे рдЕрд░्рд╕े рд╕े рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рд╡िрд╡ाрдж, рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдХिрддрдиा рд╣ी рджीрд░्рдШрдХाрд▓ीрди рдХ्рдпों рди рд╣ो, рдХोрдИ рдРрд╕ी рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдирд╣ीं рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХुрдЫ рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рд╕्рд╡рдпं рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рдоाрдиा рдЬाрдп рдФрд░ рдЙрд╕ рд╕рдоुрджाрдп рдХे рдЕрди्рдп рджाрд╡ेрджाрд░ों рдФрд░ рдЙрдирдХे рдмीрдЪ рдХिрдП рдЧрдпे рд╡िрднेрдж рдХो рди्рдпाрдпोрдЪिрдд рдоाрдиा рдЬाрдп। рд╡рд╕्рддुрддः рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдпे рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдоें рдХोрдИ рддрд░्рдХрдкूрд░्рдг рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╕्рдеाрдкिрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЪिрд░ंрдЬीрддрд▓ाрд▓ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЬो рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдеी, рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдирд╣ीं рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдХाрдиूрди рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдкूрд░े рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╣िрдд рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ीं рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдпрд╣ рдоाрди рд▓ेрддा рд╣ै рдХि рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рд╡िрд╡ेрдХрдкूрд░्рдг рдЖрдзाрд░ рдоौрдЬूрдж рд╣ै। рдЪिрд░ंрдЬीрддрд▓ाрд▓ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдХрдо्рдкрдиी рдХे рдмрди्рдж рд╣ो рдЬाрдиे рд╕े рдкूрд░े рд╕рдоुрджाрдп рдХे рд▓िрдП рдЧрдо्рднीрд░ рдЦрддрд░ा рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдоाрдорд▓े рдоें рд╡िрд╡ाрдж рдХुрдЫ рдиिрдЬी рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХे рдмीрдЪ рд╡िрд╡ाрдж рдеा рдЬिрд╕рд╕े рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╣िрдд рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рдЦрддрд░ा рдирд╣ीं рдеा।
        рд░ाрдо рдк्рд░рд╕ाрдж рдмрдиाрдо рдмिрд╣ाрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЕрдоीрд░ुрди्рдиिрд╕ा рдмेрдЧрдо рдХे рдиिрд░्рдгрдп рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдмिрд╣ाрд░ рд▓ॅрдг्рдб्рд╕ (рд░ेрд╕्рдЯोрд░ेрд╢рди) рдРрдХ्рдЯ, 1950 рдХो рдЕрд╡ैрдз рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдЕрдкीрд▓ाрд░्рдеी рдиे рд╕рди् 1946 рдоें рдХोрд░्рдЯрд╕ рдСрдл рд╡ाрд░्рдб рдХी рдХुрдЫ рдЬрдоीрди рдХा рдкрдЯ्рдЯा рд▓िрдпा। рдЙрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдЕрди्рдп рдХाрд╢्рддрдХाрд░ों рдоें рдЗрд╕ рдкрдЯ्рдЯे рдХे рджिрдпे рдЬाрдиे рд╕े рдмрдб़ा рдХ्рд╖ोрдн рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो рдЧрдпा рдФрд░ рд╡े рдЗрд╕рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЖрди्рджोрд▓рди рдкрд░ рдЙрддाрд░ू рд╣ो рдЧрдпे। рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд╡िрдЪाрд░ рд╕े рдкрдЯ्рдЯा рдЧैрд░рдХाрдиूрдиी рдеा, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕрдкीрд▓ाрд░्рдеी рдХो рд╡рд╣ рдЬрдоीрди рдЦाрд▓ी рдХрд░рдиे рдХो рдХрд╣ा рдЧрдпा рдЬिрд╕े рдЙрд╕рдиे рдЗрди्рдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрд╕рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрди- рдордг्рдбрд▓ рдиे рдмिрд╣ाрд░ рд▓ेрдг्рдб्рд╕ (рд░ेрд╕्рдЯोрд░ेрд╢рди) рдРрдХ्рдЯ, 1950 рдкाрд░िрдд рдХрд░рдХे рдЕрдкीрд▓ाрд░्рдеी рдХे рдкрдЯ्рдЯे рдХो рд░рдж्рдж рдХрд░ рджिрдпा। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХो рдЕрд╡ैрдз рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा, рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдЕрдкीрд▓ाрд░्рдеी рдХो рд▓ाрдЧू рд╣ोрддा рдеा рдЬрдм рдХि рдЙрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧों рдкрд░ рдирд╣ीं рд▓ाрдЧू рд╣ोрддा рдеा। рд╡िрд╡ाрдж рдиिрдЬी рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХे рдмीрдЪ рдеा рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХो рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╡рд░्рддिрдд рдХрд░ाрдиे рдХा рдкूрд░ा рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рдеा। рдпрд╣ рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХो рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╡ाрдж рдоें рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдПрдХ рд╕рдоुрджाрдп рдХे рдХुрдЫ рд▓ोрдЧों рдХो рдЗрд╕ рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рдХрд░рдХे рдЕрдиुреж 14 рдоें рдЧाрд░рдг्рдЯी рдХिрдпे рдЧрдпे рд╕рдорддा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдХрд░рддा рд╣ै, рдЕрддः рд╡рд╣ рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै। рд╕्рдеाрдиीрдп рдХाрд╢्рддрдХाрд░ों рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдкीрд▓ाрд░्рдеी рдХी рднूрдоि рдХे рдкрдЯ्рдЯे рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рдиा рдоाрдд्рд░ рдХोрдИ рдРрд╕ा рд╡िрд╡ेрдХрдкूрд░्рдг рдЖрдзाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЙрд╕рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╡िрднेрдж рдХा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдп। рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХрддा рдХा рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै, рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рд╕ाрдоाрди्рдп рдиिрдпрдо рд╣ै рдХि рдЙрдкрдзाрд░рдгा рд╣рдоेрд╢ा рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХрддा рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рд╣ी рдХी рдЬाрддी рд╣ै, рдХिрди्рддु рдЬрдм рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖рддः рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рдХोрдИ рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдФрд░ рди рд╣ी рдпрд╣ рджिрдЦाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдЪुрдиे рд╣ुрдП рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдпा рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рд╕рдоूрд╣ рдоें рдРрд╕ी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЕрди्рдп рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдпा рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рд╕рдоूрд╣ рд╕े рднिрди्рди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рд▓िрдпे рдЪुрдиा рдЧрдпा рд╣ै рдЬो рдЕрди्рдп рдоें рдирд╣ीं рд╣ै, рддो рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХрддा рдХी рдЙрдкрдзाрд░рдгा рдХा рд▓ाрдн рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдирд╣ीं рдоिрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें, рдЙрдкрдзाрд░рдгा рдХो рдЗрд╕ рд╕ीрдоा рддрдХ рдирд╣ीं рд▓े рдЬाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдХुрдЫ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдпा рдиिрдЧрдо рдХो рд╢рдд्рд░ुрддाрдкूрд░्рдг рдпा рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдзीрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ी рдХोрдИ рдЕрдк्рд░рдХрдЯ рдФрд░ рдЕрдЬ्рдЮाрдд рдХाрд░рдг рд╣ै।

рд╕ाрдоाрди्рдп рджृрд╖्рдЯाрди्рдд

        рдмैंрдХ рдиेрд╢рдирд▓ाрдЗрдЬेрд╢рди рдХा рдоाрдорд▓ा 1969 рдоें рд╕ंрд╕рдж् рдиे рдмैрдЩ्рдХ рдиेрд╢рдирд▓ाрдЗрдЬेрд╢рди рдРрдХ्рдЯ рдкाрд░िрдд рдХिрдпा рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рджेрд╢ рдХे 14 рдк्рд░рдоुрдЦ рдмैंрдХों рдЬिрдирдХी рдХुрд▓ рдЬрдоा рдзрдирд░ाрд╢ि 50 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рд╕े рдЕрдзिрдХ рдеी, рдХा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрдХрд░рдг рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।
        рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдиे рдЬिрди рдЖрдзाрд░ों рдкрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХो рд╕ांрд╡िрдзाрдиिрдХрддा рдХो рдЪुрдиौрддी рджी рдеी, рдЙрдирдоें рд╕े рдПрдХ рдпрд╣ рдеा рдХि рд╡рд╣ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рдоें рдк्рд░рджрдд्рдд рдЙрд╕рдХे рд╕рдорддा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХा рд╣рдирди рдХрд░рддा рд╣ै । рдЙрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрд╣ рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХрд░рддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЙрдХ्рдд рдмैंрдХों рдХो рдЕрдзिрдЧृрд╣ीрдд рдХрд░рдХे рдЙрди्рд╣ें рдмैंрдХिрдЧ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рд░ोрдХ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЬрдм рдХि рдЕрди्рдп рдмैंрдХों рдХो рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рдкूрд░्рдг рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ी рдирд╣ीं, рд╡े рдмैрдЩ्рдХिрдЧ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЕрди्рдп рд╡्рдпाрдкाрд░ рднी рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдХे рд▓िрдпे рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдХोрдИ рд╕ाрдзрди рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрди्рд╣ें рддрдд्рдХाрд▓ рдоुрдЖрд╡рдЬे рдХी рдХुрдЫ рдзрдирд░ाрд╢ि рднी рдирд╣ीं рджी рдЧрдпी рд╣ै। рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рд╕ांрд╡िрдзाрдиिрдХрддा рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдпрд╣ рддрд░्рдХ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдХि рдпрд╣ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдФрд░ рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे рдмीрдЪ рдПрдХ рд╡िрд╡ेрдХрдкूрд░्рдг рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╣ै।
        рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдпрд╣ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдЧृрд╣ीрдд рдХिрдпे рдЧрдпे рдмैंрдХों рддрдеा рдЕрди्рдп рдмैंрдХों рдХे рдмीрдЪ рдЕрди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рд╡िрднेрдж рдХрд░рддा рд╣ै। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдиे рдЙрдХ्рдд рдмैрдХों рдХी рд╕ाрд░ी рдкрд░िрд╕рдо्рдкрдд्рддि, рдХाрд░ोрдмाрд░, рд╕ंрдЧрдарди-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рдЦ्рдпाрддि- рд▓ाрдн рдХो рдЕрдзिрдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдХे рдЙрди्рд╣ें рдмैрдЩ्рдХिрдЧ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рд░ोрдХ рджिрдпा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЕрди्рдп рдмैрдХों рдХो рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рдЫूрдЯ рд╣ै। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрд╣ рдЦुрд▓्рд▓рдо-рдЦुрд▓्рд▓ा рдПрдХ рдЕрди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рднेрдж- рднाрд╡ рд╣ै рдЬो рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рдЬिрдд рд╣ै। рдпрд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрдХ्рдд рдмैंрдХों рдХो рджूрд╕рд░े рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рднी рдЕрдХ्рд╖рдо рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдПрдХ рддो рдЙрдирдХे рд╕ाрд░े рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХो рд▓े рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рджूрд╕рд░े рдЙрди्рд╣ें рдЕрди्рдп рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдзрдирд░ाрд╢ि рднी рдирд╣ीं рджी рдЧрдпी рд╣ै। рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯрддः рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी рдХे рд╕рдорддा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдкрд░ рдЖрдШाрдд рд╣ै, рдЕрддः рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдФрд░ рдЕрд╡ैрдз рд╣ै।
        рдХेреж рдПреж рдЕрдм्рдмाрд╕ рдмрдиाрдо рднाрд░рдд рд╕ंрдШ' рдХे рд╡ाрдж рдоें рдкिрдЯीрд╢рдирд░ рдиे рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1952 рдХी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╡िрдзि рд╕े рдоाрди्рдпрддा рдХो рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЪुрдиौрддी рджी рдеी рдХि рд╡рд╣ рдЕрдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХрд░рддा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдЕрдиुреж 14 рдоें рдЙрд╕рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдкрд░ рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рд╣ोрддा рд╣ै, рдЕрддः рд╡рд╣ рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै। рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ों рдХो рджो рд╡рд░्рдЧों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдЬैрд╕े 'рдпू' рдФрд░ 'рдЕ' । 'рдпू' рд╡рд░्рдЧ рдХे рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ों рдХा рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдЕрдк्рд░рддिрдмрди्рдзिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдЬрдмрдХि "рдЕ" рд╡рд░्рдЧ рдХे рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ों рдХा рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХेрд╡рд▓ рдмाрд▓िрдЧों рдХे рд▓िрдпे рд╣ी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдкिрдЯीрд╢рдирд░ рдиे рдпрд╣ рджрд▓ीрд▓ рджी рдХि рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ рднी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдПрдХ рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕े рдЕрди्рдп рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдоाрдз्рдпрдоों рдХे рд╕ाрде рд╕рдоाрди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ों рдкрд░ рдкूрд░्рдг рдЕрд╡рд░ोрдз рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЬрдм рдХि рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЕрди्рдп рдоाрдз्рдпрдоों рдкрд░ рдРрд╕ा рдк्рд░рддिрдмрди्рдз рдирд╣ीं рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдкिрдЯीрд╢рдирд░ рдиे рджाрд╡ा рдХिрдпा рдХि рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ों рдХे рд╕ाрде рдХрд▓ा рдФрд░ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЕрди्рдп рдоाрдз्рдпрдоों рд╕े рднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рдиा рдЕрдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рд╣ै।
        рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ों рдХे рд╕ाрде рдХрд▓ा рдФрд░ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЕрди्рдп рдоाрдз्рдпрдоों рд╕े рднिрди्рди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рдиा рдПрдХ рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рд╣ै। рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ों рдХे рд╕ाрде рдХрд▓ा рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЕрди्рдп рдоाрдз्рдпрдоों рд╕े рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ी рднिрди्рди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдРрд╕ा рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ों рдХे рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рдк्рд░рднाрд╡, рдмрд╣ुрдоुрдЦी рдк्рд░рддिрднा, рдпрдеाрд░्рдерд╡ाрдж рдФрд░ рджृрд╖्рдЯिрдХ рдПрд╡ं рдХрд░्рдгीрдп рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ рдХрд▓ा рдХे рдЕрди्рдп рд╕ाрдзрдиों рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рд╣рдоाрд░ी рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рдЕрдд्рдпрди्рдд рддेрдЬी рд╕े рдЬाрдЧृрдд рдХрд░рдиे рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдмрдЪ्рдЪों рдФрд░ рдХिрд╢ोрд░ों рдкрд░ рдЗрд╕рдХा рдмрд╣ुрдд рдмрдб़ा рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़рддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╡े рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ों рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрднिрдирдпों рдХो рдпाрдж рд░рдЦрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЙрдирдХा рдЕрдиुрдХрд░рдг рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд, рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि, рдЬो рдПрдХ рдкुрд╕्рддрдХ рдпा рдЕрди्рдп рд▓ेрдЦ рдкрдв़рддा рд╣ै рдпा рднाрд╖рдг рд╕ुрдирддा рд╣ै рдпा рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा рдпा рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा рджेрдЦрддा рд╣ै, рдЙрддрдиी рддेрдЬी рд╕े рдЙрдж्рд╡ेрд▓िрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै рдЬिрддрдиा рдХि рдПрдХ рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ рджेрдЦрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддि рдЙрдж्рд╡ेрд▓िрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдХाрд░рдгों рд╕े рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ों рдХो 2 рд╡рд░्рдЧों рдоें рдмाँрдЯा рдЧрдпा рд╣ै рдЬो рд╕рд░्рд╡рдеा рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рд╣ै рдФрд░ рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╣ै।
        рдХेрд░рд▓ рд░ाрдЬ्рдп рдмрдиाрдо рдЯीреж рдкीреж рд░ोрд╢рдиा' рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि рд╡िрднिрди्рди рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдХो рдПрдХ рдЗрдХाрдИ рдоाрдирдХрд░ рдЙрдирдХो рдЫाрдд्рд░ рд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЙрдирдХे рдЕрдзीрди рдоेрдбिрдХрд▓ рдХाрд▓ेрдЬों рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдкрджों рдХा рдЖрдмंрдЯрди рдЕрдиुреж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддा рд╣ै, рдЕрддрдПрд╡ рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै।
        рдПрдпрд░ рдЗрдг्рдбिрдпा рдмрдиाрдо рдирд░рдЧेрд╕ рдоिрд░्рдЬा рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдПрдпрд░ рдЗрдг्рдбिрдпा рдФрд░ рдЗрдг्рдбिрдпрди рдПрдпрд░ рд▓ाрдЗрди्рд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдиाрдпे рдЧрдпे рд╡िрдиिрдпрдоों рдХो рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдХि рдЙрдирдХे рдЕрдзीрди рд╡ाрдпुрдпाрди рдкрд░िрдЪाрд░िрдХाрдУं рдХी рднी рд╕ेрд╡ा рд╢рд░्рддों рдХो рд╡िрдиिрдпрдоिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╢рд░्рддें рдЕрдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рдФрд░ рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рд╣ैं। рд╡िрдиिрдпрдо 46 рдпрд╣ рдЙрдкрдмрди्рдзिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рд╡ाрдпुрдпाрди рдкрд░िрдЪाрд░िрдХाрдПं рдХाрд░рдкोрд░ेрд╢рди рдХी рд╕ेрд╡ा рд╕े 35 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдоें рдпा рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рдиे рдкрд░, рдпрджि рд╡рд╣ рд╕ेрд╡ा рдХे 4 рд╡рд░्рд╖ों рдХे рдЕрди्рджрд░ рд╣ोрддा рд╣ै, рдпा рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдЧрд░्рднрд╡рддी рд╣ोрдиे рдкрд░, рдЬो рдкрд╣рд▓े рдШрдЯिрдд рд╣ो, рдЕрд╡рдХाрд╢ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ेंрдЧी। рд╡िрдиिрдпрдо 47 рдХे рдЕрдзीрди рдк्рд░рдмрди्рдз рдиिрджेрд╢рдХ рдХो рдЕрд╡рдХाрд╢ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХी рдЕрд╡рдзि рдХो рдПрдХ рдмाрд░ рдоें рдПрдХ рд╡рд░्рд╖ рдХрд░рдХे рдЕрдзिрдХрддрдо 45 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рдЕрдкрдиी рдорд░्рдЬी рд╕े рдмрдв़ाрдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै рдпрджि рд╡ाрдпु рдкрд░िрдЪाрд░िрдХा рдЪिрдХिрдд्рд╕ीрдп рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЙрдд्рддीрд░्рдг рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдЧрдпा рдХि рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдЧрд░्рднрд╡рддी рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╕ेрд╡ा рд╕े рдкрджрдоुрдХ्рддि рдХी рд╢рд░्рдд рдЕрдд्рдпрди्рдд рдЕрдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рдФрд░ рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рд╣ै рдФрд░ рдЕрдиुреж 14 рдХा рд╕рд░ाрд╕рд░ рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддी рд╣ै। рд╡िрдиिрдпрдо рд╕ेрд╡ा рдоें рдЖрдиे рдХे 4 рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд╖ेрдз рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै рдХिрди्рддु рдпрджि рдХोрдИ рд╡ाрдпु рдкрд░िрдЪाрд░िрдХा рдпрджि рдЗрд╕ рдкрд╣рд▓ी рд╢рд░्рдд рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдЧрд░्рднрд╡рддी рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рддो рдЙрд╕े рд╕ेрд╡ा рд╕े рдкрджрдоुрдХ्рдд рдХрд░рдиे рдХी рд╢рд░्рдд рдЕрдд्рдпрди्рдд рдЕрдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рд╡рд╣ рдмрдЪ्рдЪा рдкैрджा рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмाрдз्рдп рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдпрд╣ рдоाрдирд╡ рдЬीрд╡рди рдХे рд╕ाрдзाрд░рдг рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХो рд╣ी рдмрджрд▓ рджेрддा рд╣ै। рдРрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें рд╡ाрдпु рдкрд░िрдЪाрд░िрдХा рдХी рд╕ेрд╡ा рд╕े рдкрджрдоुрдХ्рддि рди рдХेрдмрд▓ рдиिрд░्рджрдпрддाрдкूрд░्рдг рдХृрдд्рдп рд╣ै рд╡рд░рди् рднाрд░рддीрдп рдиाрд░ी рдХा рдЦुрд▓ा рдЕрдкрдоाрди рд╣ै। рдк्рд░рдмрди्рдз рдиिрджेрд╢рдХ рдХी рд╡ाрдпु рдкрд░िрдЪाрд░िрдХाрдУं рдХी рдЕрд╡рдХाрд╢ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХी рдЕрд╡рдзि рдХो рдЕрдкрдиी рдорд░्рдЬी рд╕े рд╡ृрдж्рдзि рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдХिрд╕ी рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдХे рд╡िрд╣िрдд рдХिрдП рдмिрдиा рд╡िрд╡ेрдХीрдп (Discretionary) рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै рдЬो рд╕рд░्рд╡рдеा рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрд╕ी рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдХिрд╕ी рдХे рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдоें
        рдЬीрд╡рди рдмीрдоा рдиिрдЧрдо рдЕрддि рдмोрдирд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1981 рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЬीрд╡рди рдмीрдоा рдиिрдЧрдо рд╕ंрд╢ोрдзрди рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1981 рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЕрдзीрди рдиिрд░्рдоिрдд рдиिрдпрдоों рдХो рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЪुрдиौрддी рджी рдЧрдИ рдеी рдХि рд╡рд╣ рдЕрдиुреж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдк्рд░ाрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╢рдХ्рддि рдХा рдк्рд░рдд्рдпाрдпोрдЬрди (delegation) рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЕрдзीрди рдмрдиे рдиिрдпрдоों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЬीрд╡рди рдмीрдоा рдиिрдЧрдо рдХे рдЪрддुрд░्рде рдФрд░ рддृрддीрдп рд╢्рд░ेрдгी рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпो рдХो рднрдд्рддे рдФрд░ рдмोрдирд╕ рджेрдиे рдХे рдЖрдзाрд░ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै। 1974 рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдмीрдоा рдиिрдЧрдо рдХे рдмीрдЪ рд╣ुрдП рдХрд░ाрд░ рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЙрдХ्рдд рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рд╡ेрддрди рдХा 15 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдмोрдирд╕ рджेрдиे рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЙрдХ्рдд рдиिрдпрдо рдХो рднूрддрд▓рдХ्рд╖ी (retrospective) рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдЙрдХ्рдд рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЕрдзीрди рдиिрд░्рдоिрдд рдиिрдпрдо рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╡ैрдз рд╣ैं рдХिрди्рддु рдЙрдирдХो рднूрддрд▓рдХ्рд╖ी рдк्рд░рднाрд╡ рдирд╣ीं рджिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╡े 2 рдлрд░рд╡рд░ी, 1981 рдЬिрд╕ рджिрди рдЗрди рдиिрдпрдоों рдХो рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рд╕े рд╣ी рд▓ाрдЧू рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЕрддः рдЗрд╕ рддिрдеि рдХे рдкूрд░्рд╡ рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рднрдд्рддे рдФрд░ рдмोрдирд╕ 1974 рдХे рд╕рдордЭौрддे рдХी рд╢рд░्рддों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рджिрдпे рдЬाрдпेंрдЧे। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि 1974 рдХे рд╕рдордЭौрддे рдХो рдирдпे рд╕рдордЭौрддे, рдпा рдХाрд░рдЦाрдиा рдкंрдЪाрдЯ рдЕрдерд╡ा рд╡िрдзाрдпрди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдмрджрд▓ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХिрди्рддु рдпрд╣ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХेрд╡рд▓ рднрд╡िрд╖्рдпрд▓рдХ्рд╖ी рд╣ी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рднूрддрд▓рдХ्рд╖ी рдирд╣ीं। рдкिрдЯीрд╢рдирд░ों рдиे рдХोрдИ рдРрд╕ा рддрде्рдп рдирд╣ीं рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдпрд╣ рдХрд╣ा рдЬाрдпे рдХि рдЙрдХ्рдд рдиिрдпрдо рдЕрдиुреж 14 рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╕рд░рдХाрд░ рд╡िрдзाрди рдж्рд╡ाрд░ा 1974 рдХे рд╕рдордЭौрддे рдХी рд╢рд░्рддों рдХो рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдиिрдпрдо рдХे рдЕрдзीрди рдирдпे рднрдд्рддे рдФрд░ рдмोрдирд╕ рдХी рджрд░ों рдХे рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдоुрдЪिрдд рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рд╡िрд╣िрдд рдХिрдпे рдЧрдпे рд╣ैं рдЕрддрдПрд╡ рдЗрд╕рдоें рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдк्рд░рдд्рдпाрдпोрдЬрди рдХा рдк्рд░рд╢्рди рдиिрд░ाрдзाрд░ рд╣ै।